Romans & histoires มาเฟีย

Nakakagalit isipin pero ganito talaga noon: tinawag na 'bandido' si Macario Sakay dahil alam ng mga kolonyal na awtoridad na mas mapapadali nilang supilin ang isang gerilyang lumalaban kung tatatakan nila itong kriminal imbes na isang lehitimong pakikibaka para sa kalayaan. Nakita ko 'to sa iba't ibang pagbabasa—mga pahayagan ng panahong iyon at mga ulat ng pamahalaang Amerikano—na sistematikong ginamit ang salitang 'bandido' para i-delegitimize ang mga rebeldeng Pilipino. Kung inilagay mo ang laban sa konteksto ng patakarang pangkapayapaan ng mga Amerikano, mas madaling ipatupad ang batas at panlipunang kontrol kapag kriminal ang pananaw sa mga umuugat na pag-aalsa.

May praktikal na dahilan din: gumamit si Sakay ng gerilyang taktika, hindi tradisyunal na hukbong linya, at umasa sa suporta ng mga komunidad. Para sa kolonyal na hukbo, iyan ay kahalintulad ng pagnanakaw o panggugulo—madali nilang ituring na banditry ang lahat ng armadong pagtutol. Bukod dito, may mga kapirasong lokal na elite at mga kolaborador na may interes na lampasan ang anumang kilusang naghahamon sa bagong kolonyal na kaayusan, kaya sinamahan ng propaganda at legal na hakbang ang desperadong pagsisikap na patahimikin si Sakay.

Hindi rin dapat kalimutan na sinubukan siyang lokohin ng mga nag-aalok diumano ng amnestiya; nadakip siya at kalaunan ay hinatulan at pinatay noong 1907. Sa huli, ang pag-label sa kanya bilang bandido ay isang taktika — isang kombinasyon ng hukbo, batas, at salita—upang alisin ang moral na bigat ng kanyang pagnanais para sa pambansang kalayaan. Sa puso ko, malinaw na hindi simpleng kriminal ang kanyang laban, kundi isang pagpapatuloy ng hangarin ng maraming Pilipino para sa soberanya.