Sobrang malalim ang nadarama ko tuwing naiisip ang mga kulay na nauugnay sa kalungkutan—parang may playlist sa ulo ko na tumutugtog ng mabagal na piano. Para ilarawan ang lungkot sa Tagalog, madalas kong gamitin ang 'bughaw' o 'asul' bilang pangunahing kulay; hindi lang basta asul na maligamgam kundi 'madilim na bughaw' o 'mapusyaw na bughaw' depende sa nuance. Ang madilim na bughaw ay nagpapahiwatig ng mabigat, malalim na lungkot—parang gabing walang bituin. Samantalang ang mapusyaw na bughaw ay medyo mahinahon, parang nostalhik na pag-iisip na may tamis at kirot sabay-sabay.
Bukod doon, ang 'kulay-abo' ang paborito kong gamiting pantukoy ng panlulumo. Kapag sinabing 'kulay-abo ang umaga' o 'nilaon ang kanyang mga araw sa kulay-abo', ramdam agad ang kawalan ng sigla at pag-asa. Hindi mawawala rin ang 'itim' kapag pinapahayag ang matinding pagdadalamhati—ang itim ang simbolo ng pagluksa, biglaang pagkawala, o madness ng kalungkutan. Minsan gumagamit ako ng 'lila' o 'maputing lila' kapag may halo pang sentimental na pangungulila—parang sakit na may konting pag-alaala.
Sa pagsusulat o pagguhit, natutunan kong hindi lang ang mismong pangalan ng kulay ang nagpapahayag ng damdamin kundi ang mga modifier: 'mapanglaw', 'malabong', 'naglalaho', 'pinunasan ng ulan'. Kapag pinagsama, nagkakaroon ng texture ang emosyon—'mapanglaw na kulay-abo' o 'malalim na bughaw na hati sa gitna'. Palagi kong sinasabi sa sarili, mas epektibo ang kulay kapag sinamahan ng imahe: kulang ang salita kung walang siwang ng konkretong detalye. Sa huli, iba-iba ang epekto ng bawat kulay sa puso ko—pero kapag tumama, ramdam mo agad kung gaano kalalim ang lungkot.