Isang mahalagang karakter si Kapitan Basilio sa ‘Noli Me Tangere’, na nagsisilbing simbolo ng mas mataas na antas ng lipunan sa panahon ng kolonyal na Pilipinas. Ang kanyang pag-uugali at mga desisyon ay nagpapakita ng mga hidwaan sa pagitan ng pagkakaroon ng kapangyarihan at ang mga aspeto ng moralidad. Una sa lahat, siya ay isang mayamang negosyante na may magandang reputasyon sa bayan, ngunit sa ilalim ng kanyang mahusay na panlabas, nagkukubli ang isang komplikadong personalidad na nahahati sa mga tunguhing makabayan at mga interes na pampersonal.
Si Kapitan Basilio ay may kaugnayan kay Crisostomo Ibarra, ang pangunahing tauhan, at ang kanyang mga opinyon ay madalas na nagiging salamin ng mga ideya at hamon na kinakaharap ng mga Pilipino sa ilalim ng pamamahalang Espanyol. Sa mga pagkakataon, nagiging masyadong makasarili siya, at ang kanyang mga desisyon ay nakabatay sa mga personal na kapakinabangan, na kumakatawan sa mga elitistang pananaw ng kanyang panahon. Sa kanyang dinami-rami ng mga interaksyon sa iba pang mga tauhan, nadarama ang pananabik ng mga manunulat na ipaalam sa mambabasa ang mga hamon ng pagkakaisa at ang mechanisms ng kolonyal na kapangyarihan na labis na nakaapekto sa kanilang buhay.
Sa kabuuan, ang papel ni Kapitan Basilio ay nagsisilbing paalala tungkol sa mga moral na dilemmas sa pagkakaroon ng kapangyarihan at ang impluwensya nito sa mga desisyon ng tao, na nag-aambag sa mas malawak na usapan tungkol sa kolonyalismo at ang epekto nito sa kultura at lipunan ng mga Pilipino. Nakakatuwang isipin kung paano maaaring umiral ang mga ganitong mga tao sa ating kasaysayan, lalo na sa liwanag ng mga kontemporaryong isyu sa present day.
Isang karakter na talagang mahirap tumbasan! Maliit man ang kanyang bahagi sa kwento, ang kanyang mga inasal ay bumuo ng nagyayari at nakakabighaning salamin sa realidad ng mga tao sa kanyang panahon. Napaisip nga ako, gaano ba talaga kahirap ang desisyon sa pagitan ng personal na interes at ng sariling bayan? Kakaiba talaga ang gawi ni Basilio.