5: ANG KASUNDUANG HINDI KO ALAM

“Hindi kita papayagang pakasalan ang ibang lalaki, Lia. Lalo na kay Joaquin Salazar!”

Napahinto ang kamay ko sa pagsusulat nang marinig ang pamilyar na boses mula sa pintuan ng pagawaan.

Si Adrian Montenegro.

Maayos ang suot niyang puting polo, plantsadong pantalon, at mamahaling relo. Sa likuran niya ay nakatayo ang dalawang tauhan ng pamilya nila. Mukhang hindi siya pumunta rito para makipagkuwentuhan.

Ibinaba ko ang lapis at mahinahong tumingin sa kanya. “Magandang umaga rin sa iyo. Gusto mo ba ng kape o diretso na tayo sa problema mo?”

Hindi siya natuwa sa biro ko. “Lia, kailangan nating mag-usap.”

“Kung tungkol iyan sa kasal, nasabi ko na ang sagot ko.”

“Hindi mo man lang ba ako bibigyan ng pagkakataong magpaliwanag?”

“Binibigyan naman kita ng pagkakataon. Ilang beses mo nang ginamit. Ang problema, puro dahilan ang sinasabi mo.”

Napatingin siya kay Marco, na kasalukuyang nag-aayos ng isang makina sa kabilang bahagi ng garahe. “Puwede ba tayong mag-usap nang kami lang?”

“Hindi,” sagot ko agad. “Wala akong itinatago sa kuya ko.”

Humigpit ang panga ni Adrian. Hindi siya sanay na sinasalungat, lalo na sa harap ng ibang tao.

“Gusto kong humingi ng tawad sa nangyari sa mansiyon,” panimula niya. “Naging masakit lang ang mga sinabi ni Mama. Hindi mo naman siya dapat seryosohin.”

“Sinabi niyang hindi ako karapat-dapat sa pamilya ninyo. Na dapat akong magpasalamat dahil pinili mo ako. At nang sabihin kong gusto kong tratuhin nang may respeto, para bang ako pa ang may kasalanan.”

“Matanda na siya. Ganyan talaga ang ugali niya.”

“At ikaw? Ano naman ang dahilan mo?”

Napabuntong-hininga siya. “Lia, mahal kita. Gusto kitang pakasalan. Hindi ba sapat iyon?”

Napangiti ako nang mapait. Iyan din ang mga salitang narinig ko sa kanya noon. Sa dati kong buhay, ilang beses niyang ipinangakong magbabago siya. Ilang beses ko ring pinaniwalaan. Pero sa huli, ako ang nagbayad sa lahat ng pangakong hindi niya tinupad.

“Hindi sapat ang pagmamahal kung wala namang respeto.”

“Hindi ko maintindihan kung bakit bigla kang nagbago.”

“Baka ngayon mo lang nakilala ang tunay kong pagkatao.” Sandaling natahimik si Adrian.

Pagkatapos ay tumingin siya kay Marco. “May narinig akong madalas kang kasama ni Joaquin Salazar.”

Napataas ang kilay ko. “Ano ngayon?”

“Masama siyang tao.”

Napatawa ako. “Talaga? Ikaw ang nagsasabi niyan?”

“Hindi mo siya kilala.”

“Hindi rin naman kita kilala nang lubos noong una tayong nagkakilala. Tingnan mo kung saan tayo napunta.”

“Lia, mag-ingat ka sa pananalita mo.”

“Mag-ingat din sana kayo sa ginagawa ninyo.”

Lumapit siya at hininaan ang boses. “May mga taong lumalapit lang sa iyo dahil may gusto silang makuha. Isa na roon si Salazar.”

“Paano mo nalaman? Ganoon ba kayo kalapit?”

Hindi siya sumagot. “Adrian, hindi ako bata. Hindi mo kailangang magpakunwaring nag-aalala para lamang masunod ang gusto mo.”

“May mga bagay kang hindi alam tungkol sa kaniya.”

“At may mga bagay ka ring hindi alam tungkol sa akin.”

Nag-iba ang ekspresyon niya. “Anong ibig mong sabihin?”

“Wala. Pero simula ngayon, huwag mong subukang magdesisyon para sa akin.”

Tumingin siya sa akin nang matagal. Marahil ay naghahanap siya ng bakas ng dating Lia—iyong babaeng madaling kumbinsihin, madaling patahimikin, at laging humihingi ng tawad kahit hindi naman nagkasala.

Hindi niya iyon makikita. “Hindi pa ito tapos, Lia,” mariin niyang sabi bago lumabas. “Alam ko. Pero sana, sa susunod, huwag kang pupunta rito nang walang dalang magandang dahilan.”

Nang makaalis ang sasakyan niya, saka lamang nagsalita si Marco. “Hindi ko alam kung mas matapang ka na ngayon o mas gusto mo lang talagang mamatay nang maaga.”

“Kuya!”

“Ano? Nasa harap mo ang dalawang armadong lalaki, tapos iniinsulto mo pa ang amo nila.”

“Hindi ko naman sila inutusang magdala ng baril.”

Napailing siya. “Bahala ka nga.”

Lumipas ang ilang oras. Bumalik ako sa pag-aayos ng mga ledger habang si Marco naman ay abala sa pag-aasikaso ng mga sasakyan. Sinubukan kong huwag nang isipin ang mga sinabi ni Adrian, pero hindi ko maalis sa isip ko ang babala niya tungkol kay Quin.

May mga bagay daw akong hindi alam tungkol sa binata.

Hindi rin naman ako bulag. Alam kong may kakaiba kay Joaquin Salazar. Sa kabila ng reputasyon niyang siga sa San Isidro, maraming tao ang tila gumagalang at natatakot sa kanya. Maging ang mga tauhan ng mga Montenegro ay hindi basta-basta nakikipagmatigasan kapag naroon siya.

Bandang alas-singko, habang inihahanda na ni Marco ang pagsasara ng pagawaan, may humintong motorsiklo sa tapat. Tinanggal ng rider ang helmet at inayos ang magulong buhok. Si Quin.

“Magandang hapon,” bati niya.

“Hindi ba nauubusan ng gasolina ang motor mo sa kakapunta rito?” tanong ko.

Ngumisi siya. “Hindi. Pero baka ikaw ang maubusan ng pasensiya sa akin.”

“Malabo. Marami akong pasensiya. Sadyang hindi lang kasama roon ang mga taong makulit.”

“Ang sakit naman.”

Inilapag niya sa mesa ang dalawang baso ng malamig na sago't gulaman.

“Para sa iyo at sa kuya mo.”

Napatingin si Marco. “Ayos ka pala, Quin. May libre na namang merienda.”

“Basta huwag mong ipasulat sa ledger.”

Napatawa ang kuya ko bago bumalik sa likod ng garahe.

Kinuha ko ang baso. “Bakit ka nandito?”

“May nakita akong sasakyan ng mga Montenegro kanina. Gusto kong tiyaking hindi ka nila ginulo.”

“Dumating si Adrian.”

“Alam ko.”

Napalingon ako. “Paano mo nalaman?”

“May mata ako.”

“Akala ko ba sira ang motor mo at hindi ka makaalis sa kanto?”

Tumawa siya. “Hindi naman ako ganoon kahirap. May motor akong gumagana.”

Bahagya akong napangiti. Ngunit nang maalala ko ang sinabi ni Adrian, naging seryoso ulit ako.

“Bakit ayaw ni Adrian na makausap kita?”

“Hindi ko alam. Baka hindi niya gusto ang mukha ko.”

“Hindi rin naman kaguwapuhan ang mukha mo.”

Napahawak siya sa dibdib na para bang nasaktan. “Grabe. Hindi ko alam na ganoon ka kataray.”

“Masasanay ka rin.”

Natawa siya, ngunit hindi nagtagal ay naging seryoso ang kanyang mukha. “Lia, may kailangan kang malaman. Hindi lang si Adrian ang interesado sa kasal ninyo.”

“Alam ko. Sinabi na iyon ni Doña Beatriz.”

“May alam ka na ba tungkol sa kasunduan ng mga pamilya ninyo?”

Napahawak ako sa baso. “Anong kasunduan?”

Saglit siyang natahimik at tumingin sa kabilang panig ng kalsada. May isang itim na sasakyan na nakaparada roon. Dalawang lalaki ang nasa loob, at tila kanina pa kami pinagmamasdan.

“Hindi magandang pag-usapan iyan dito,” sabi niya.

“Lagi ka na lang may alam na hindi mo puwedeng sabihin.”

“May mga bagay na mas mabuting marinig mo sa tamang tao.”

“Kung ganoon, sino ang tamang tao?”

“Ang ama mo.”

Hindi na ako nakapagtanong. Isinuot na niya ang helmet at bago paandarin ang motor, tumingin siya sa akin. “Sabihin mo sa tatay mo na huwag munang pumirma sa anumang dokumentong dadalhin ng mga Montenegro.”

“Bakit?”

“Dahil hindi lang ikaw ang pinag-aagawan nila.”

Umandar ang motor at mabilis siyang umalis. Naiwan akong hawak ang sago't gulaman, lalong naguguluhan kaysa kanina.

Kinagabihan, kinausap ko si Papa tungkol sa babala ni Quin. Hindi niya agad sinagot ang mga tanong ko. Sa halip, sinabi niyang may kailangan siyang asikasuhin at mas mabuting mag-usap kami kinabukasan.

Hindi ako nakatulog nang maayos.

Kinaumagahan, maaga akong bumalik sa pagawaan. Nais kong tapusin ang mga ledger bago pumunta kay Papa. Ngunit hindi pa ako nakakaupo nang dumating ang isang itim na sasakyan sa tapat.

Bumaba ang isang babaeng nakasuot ng mamahaling damit at salaming pang-araw. Kasunod niya ang dalawang tauhang nakaitim. Si Doña Beatriz Montenegro.

“Lia,” bati niya. “Mukhang abala ka.”

“May kailangan po ba kayo?”

Tumingin siya sa paligid na para bang hindi bagay sa kanya ang alikabok at ingay ng mga makina.

“Hindi ko akalaing dito na kita kailangang puntahan.”

“Hindi ko rin po akalaing darating kayo sa lugar namin nang walang paunang abiso.”

Hindi niya pinansin ang sagot ko. Sa halip, inilapag niya ang isang makapal na sobre sa mesa.

“Hindi ako pumunta rito para makipagtalo. May kailangan tayong ayusin.”

Binuksan ko ang sobre. Sa loob ay may ilang pahina ng legal documents. May mga selyo, pirma, at mga pangalan ng pamilyang Montenegro at Sarmiento.

Nanlamig ang mga kamay ko. “Bakit may pangalan ng pamilya Sarmiento rito?”

“Dahil alam naming hindi talaga Valderrama ang tunay na pinagmulan ng iyong ina.”

Napatingin ako sa kanya. “Alam ko na ang tungkol kay Mama. Amalia Sarmiento ang tunay niyang pangalan. Hindi na ninyo kailangang gamitin iyon para takutin ako.”

Bahagyang nagulat siya, pero agad ding nakabawi. “Kung ganoon, mas madali nating mapag-uusapan ang kasunduang ito.”

Itinuro niya ang unang pahina. “Matagal nang may alyansa ang mga Sarmiento at Montenegro. Hindi lamang negosyo ang pinag-uusapan dito. May mga ari-arian, karapatan sa mga daungan, at mga teritoryong ipinagkatiwala sa dalawang pamilya.”

“Bakit kailangan pa akong pakasalan ni Adrian?”

“Dahil ikaw ang nag-iisang anak at tagapagmana ni Amalia. Sa pamamagitan ng kasal ninyo, muling mapagtitibay ang alyansa.”

Napahigpit ang hawak ko sa papel. “Hindi ako pumayag sa kasunduang iyan.”

“Hindi mo kailangang pumayag. Nauna pa iyan sa iyong pagsilang.”

“Hindi nyo ako pag-aari.”

“Hindi mo nauunawaan ang laki ng kapangyarihang nakataya rito, hija.”

“Mas naiintindihan ko ang sarili kong karapatan kaysa sa iniisip ninyo.”

Ngumiti siya nang manipis. “Kung ganoon, basahin mo ang huling pahina.”

Sinunod ko siya. Doon ko nakita ang pirma ng aking ina.

AMALIA SARMIENTO.

Napatigil ako.

Alam kong Sarmiento ang tunay na apelyido ni Mama, pero hindi ko alam na may ganitong kasunduan siyang pinasok.

“Bakit niya pinirmahan ito?”

“Dahil may responsibilidad siyang iniwan sa iyo. Ang kasunduang ito ang magtitiyak na mananatili sa iisang panig ang kapangyarihan ng dalawang angkan.”

“Hindi ko responsibilidad ang mga desisyon niya.”

“Maaaring hindi. Pero hindi ganoon ang tingin ng mga taong matagal nang naghihintay sa iyo.”

Biglang sumulpot sa isip ko ang pagbabanta sa aming pamilya at ang sasakyang nagmamanman sa garahe.

“Anong mangyayari kapag tumanggi ako?”

Bahagyang lumapit si Doña Beatriz. “Hindi lamang ang kasal ang mawawala. Maaaring mawala rin sa pamilya mo ang proteksiyong matagal nang ibinibigay ng mga Sarmiento.”

“Anong ibig ninyong sabihin?” “May mga taong hindi matutuwa kapag nalaman nilang buhay ang tagapagmana.”

Hindi ako nakasagot. Kinuha ko ang huling pahina at sinuri ang mga pangalan ng lumagda.

Bukod sa aking ina, may isang pangalan na hindi ko inaasahang makikita.

DON SEVERINO SARMIENTO.

Ang lolo ko.

“Nasaan siya ngayon?” tanong ko.

“Hindi iyan ang dapat mong alalahanin.”

“Bakit? Patay na ba siya?”

Hindi siya sumagot. Sa halip, isinara niya ang kanyang handbag at tumayo.

“May tatlong araw ka para pag-isipan ito. Pagkatapos, aasahan kong makikipag-usap ka kay Adrian.”

“Hindi ako magpapakasal sa kanya.”

Ngumiti siya, ngunit malamig ang kanyang mga mata.

“Hindi mo pa alam kung ano ang mangyayari kapag tuluyan mong tinanggihan ang kasunduang ito.”

Pagkaalis niya, nanatili akong nakatayo sa harap ng mesa. Muli kong binasa ang mga dokumento. Hindi ko maintindihan kung bakit kailangang idamay ang kasal sa isang alyansang nagsimula bago pa ako ipanganak.

At kung totoo ang sinasabi ni Doña Beatriz, bakit hindi ito naikuwento sa akin ni Papa?

Pagdating ko sa bahay, nadatnan ko si Papa sa study. Nasa harap niya ang lumang kahon na nakita ko noong nakaraang gabi. Inilapag ko sa mesa ang dokumentong dala ko.

“Papa, kailangan na nating mag-usap.”

Tumingin siya sa papel at napapikit. “Dumating na pala si Beatriz.”

“Opo. At gusto kong malaman kung bakit may pirma ni Mama sa kasunduang ito.”

Tahimik siyang tumingin sa akin. “Dahil may dahilan kung bakit niya ito pinirmahan.”

“Ano iyon?”

Dahan-dahan niyang binuksan ang lumang kahon at inilabas ang isang litrato. Nakaupo roon si Mama sa tabi ni Don Severino Sarmiento. Sa likuran nila ay nakatayo ang batang Quin.

“Ang kasunduang iyan ay hindi ginawa para ipakasal ka sa isang Montenegro, Lia,” sabi ni Papa.

Napatingin ako sa kanya. “Kung ganoon, para saan?”

Huminga siya nang malalim bago itinuro ang isang sugnay sa dokumento.

“Para tiyaking kapag dumating ang araw na mawala ang iyong lolo, ikaw ang hahawak sa buong Sarmiento empire.”

Parang tumigil ang mundo ko. “Pero bakit gusto nilang pakasalan ako ni Adrian?”

“Dahil may isa pang kondisyon sa kasunduan. Kapag hindi kinilala ang tagapagmana, may karapatan ang kabilang angkan na angkinin ang pamamahala sa mga ari-arian.”

“Kung gayon, gusto ng mga Montenegro na makuha ang imperyo?”

Hindi agad sumagot si Papa. Sa halip, inilabas niya ang isang maliit na sobre na may selyong agila. May nakasulat na pangalan sa harap.

PARA KAY ELENA — BUKSAN LAMANG KAPAG HINANAP KA NA NG MGA MONTENEGRO.

“Iniwan ito ng nanay mo bago siya namatay,” sabi ni Papa. “At may isang bagay siyang

ipinagbilin sa akin.”

“Ano po iyon?”

Tumingin siya sa akin, at nakita ko ang takot sa kanyang mga mata. “Anuman ang mangyari, huwag mong hahayaang malaman ni Don Severino na buhay ka.”

Nanlamig ang buong katawan ko. “Pero akala ko, siya ang lolo ko. Bakit niya ako paghahanap?”

Hindi sumagot si Papa. Sa halip, itinulak niya sa akin ang sobre.

Nang buksan ko iyon, isang maikling liham lamang ang laman. “Lia, kung hawak mo na ang liham na ito, ibig sabihin ay natagpuan ka na nila. Huwag kang magtiwala sa mga Montenegro. Pero higit sa lahat, huwag mong pagkatiwalaan ang lalaking ipinangakong magpoprotekta sa iyo.”

Sa ibaba ng liham ay may isang pangalan. JOAQUIN SALAZAR.