Manila Film Center Tragedy Novels & Stories

Sa tuwing nanonood ako ng lumang pelikulang Filipino, napapansin kong ang hinanakit ay madalas na ipinapakita hindi lang bilang galit, kundi bilang mabagal at tumitinding bigkis ng mga detalyeng nagpapahiwatig ng pinanggagalingan nito. Sa unang talata ng aking panonood, nakikita ko ang mga tiyak na elemento: mahabang close-up ng luhang nagtitipon sa sulok ng mata, tahimik na bahay na puno ng alikabok na tila kumakain sa mga alaala, at mga bagay na paulit-ulit na iniluwanag—sirang upuan, pintong hindi na tumitiklop nang maayos, lumang sulat. Ang mga pelikulang tulad ng ‘Insiang’ at ‘Kisapmata’ ay magagaling dito; hindi biglang sumasabog ang emosyon, kundi unti-unting nasasakop ng hinaing ang bawat eksena.

Sa pangalawang talata, madalas kong mapansin ang musikal at biswal na mga taktika: simpleng score na paulit-ulit na bumabalik sa importanteng motif, o isang lingering shot na hindi aalis sa mukha ng karakter hanggang aminin niya ang sarili niyang galit. Sa mga modernong indie ni Lav Diaz, halimbawang ‘Norte, Hangganan ng Kasaysayan’, ginagamit ang mahahabang take para iparamdam ang pagkaubos ng pasensya—parang ang camera mismo ang napapagod sa paghihintay ng katarungan. Ang hinanakit dito ay hindi lang personal; konektado ito sa kahirapan, patriyarkiya, at kolonyal na sugat. Ito ang dahilan kung bakit nakakabigat ang pakiramdam: hindi lang kasalanan ang sinusukli, kundi sistema.

Bilang manonood, nauuwi ako sa isang halo ng empatiya at pagkayamot—empatiya sa mga karakter na tila napipilitang tiisin ang sakit, at pagkayamot sa mundong gumagawa ng mga dahilan para manatili ang hinanakit. Madalas walang malinis na pag-areglo; ang pinakamasakit ay ang pag-alis ng pag-asa na basta-basta mawawala ang sugat. Sa huli, ang pelikulang Filipino para sa akin ay nagtuturo how hinanakit lives on in objects, silences, and the slow burn of a stare—at iyon ang bumabalik sa akin kahit matapos ang credit roll.