Saan Naganap Ang Kwento Ng Burol Ng Patay?

Kakaiba ang ating mga tradisyon pagdating sa mga patay, talagang puno ng kahulugan at paggalang. Isa sa mga bawal ay ang pagdikit o pag-reach out sa bangkay; ito ay isang simbolo ng paggalang na dapat itinataguyod. May mga tao na nag-iisip na kapag nakipag-ugnayan ka sa bangkay, parang binabalaan mo ang kanilang kaluluwa. Kaya naman, mahigpit ito na ipinagbabawal, at madalas itong sinusunod, lalo na sa mga libing. Minsan, may mga usapan tungkol sa pag-aalaga ng mga bagay na ginagamit ng pumanaw. Halimbawa, kaiba ang pananaw ukol sa mga personal niyang gamit. Ipinagbabawal ang pagkakaroon ng mga ito kahit sa mga tao na malapit sa kanya, dahil naniniwala ang ilan na maaaring magdala ito ng masamang kapalaran. Kaya, ang karaniwang ginagawa ay sinusunog o itinatago ang mga gamit na ito bago ang cremation o libing upang maiwasan ang pagkakataong bumalik ang kaluluwa sa mundo. Walang duda, may ilang tao ring naniniwala na ang pagkain ng mga bagay na sabay sa pagdadalamhati, gaya ng mga itlog o isda, ay masama. Dito, madalas nilang sinasabi na hindi ito kanais-nais, dahil maaaring dalhin ng mga ito ang di magandang pananaw sa mga buhay. Ito ay natutunan sa mga nakagawian, kaya't iwasan ng marami ang mga ganitong sitwasyon sa mga pahingahan ng mga mahal sa buhay.

Walang kahit anong takot na makapipigil sa mga tao sa paghahanap ng mga kwentong puno ng misteryo at panggigilalas. Ang sukob sa patay, sa mga tradisyunal na pananaw, ay nagsilbing isang pivotal na elemento na nagbukas ng mga bagong pintuan sa horror genre. Sa mga kultura, puno ito ng mga alamat at kuwentong bayan tungkol sa mga multo at espiritu na bumabalik mula sa kabilang buhay. Ang tema ng pagkilala sa mga patay at ang takot na dala nito ay naging inspirasyon para sa mga manunulat at tagalikha upang galugarin ang mga temang ito sa kanilang mga likha. Ang mga horror na kwento kabilang ang mga pelikula gaya ng 'The Sixth Sense' at ang mga anime tulad ng 'Another' ay madalas na nag-uugnay sa idea ng mga naiwang kaluluwa na nagdadala ng retribution sa mga nabubuhay, na nagdadala sa mambabasa o manonood sa isang emosyonal at nakakahiyang paglalakbay. Ngunit higit pa dito, ang sukob sa patay ay pinalawak ang imahinasyon ng mga manlilikha. Ibinukas nito ang posibilidad ng paglikha ng mga kwento na hindi lamang nakabase sa mga supernatural na elemento, kundi pati na rin sa sikolohikal na takot. Ang mga kwentong ito ay nag-uudyok sa atin na pag-isipan ang mga malalim na konsepto tungkol sa buhay, kamatayan, at kung ano ang nangyayari sa atin pagkatapos tayong mamatay. Halimbawa, ang mga kwentong nagpapakita ng mga trahedya sa nakaraan, o mga kwentong puno ng pighati at pag-aalala sa mga napabayaan na kaluluwa, ay bumubuo ng isang madilim ngunit kaakit-akit na bahagi ng horror genre. Isang bagay na hindi maikakaila: ang sarap sa pakiramdam na marinig ang mga kwento ng mga kinatatakutan ng mga tao — mula sa mga kuwentong tahimik na naglalarawan ng mga pinto na bumubukas sa hatingabi, hanggang sa mga dramatikong kwento ng mga nagagambalang kaluluwa na nagiging sanhi ng mga kakaibang pangyayari. Ang lahat ng ito ay resulta ng diwa ng sukob sa patay, na patuloy na sumusulong sa mundo ng horror at nagiging mas paborito pa sa mga susunod na henerasyon. Nasa likod ng takot na dulot ng ating pagkaunawa sa kamatayan, may isang magandang kwento na humihintay na ibahagi.

Usapang sukob sa patay, nakakaengganyo talagang pumasok dito! Ang reaksyon ng mga tao sa ganitong uri ng tema ay sobrang magkakaiba. Sa mga anime tulad ng 'Attack on Titan,' ang mga tao ay madalas na naaapektuhan ng takot at pagkabigo, lalo na sa pag-aaral na ang mga titans ay hindi lang mga halimaw kundi simbolo rin ng mga internal na laban at limitasyon ng sangkatauhan. Napapaisip sila kung ano ang tunay na kahulugan ng buhay at kamatayan, kung gaano kahalaga ang mga desisyong ginawa sa buhay bago ka magkaroon ng ganitong sukob. Sa isang paraan, ang tema ng sukob sa patay ay nagiging gabay para sa mga tao upang suriin ang kanilang sariling mga takot at pag-asa sa buhay. Maganda pa rin ang mga diskusyon sa iba't ibang komunidad and mga ideya na nabuo mula rito. Nakakatulong ito upang maipakita ang ibang pananaw; may mga tao na naniniwala na ang sukob sa patay ay isa lamang talinghaga sa ating mga personal na labanan — ang mga tao ay maaaring maging mas makiisa at mas maunawaan ang mas malalim na pagkatao ng bawat isa. Ang mga ganitong karakter at kwento ay nagpapabukas ng ating isip sa tunay na damdamin ng pagkatalo at pag-asa na nagiging napakahalaga sa ating paglalakbay sa buhay. Pero, nasa ibang spectrum naman ang ibang tao; ang iba'y nagiging sobrang emosyonal at parang nalulumbay. Sa mga salin ng mga kwentong ganyan, nakita ko kung paano ang mga sitwasyong ito ay nagiging paraan para dumaan sa malhate, o minsan, kinikilala nila ang mga nawalang mahal sa buhay. Nakakapagbigay ng malalim na pag-unawa sa mga pagsasakripisyo at pinagdaraanan ng mga tao kapag may ikinakaharap na panganib. Lalo na kung ang kwento ay umaabot sa usaping pangkalikasan o pangkalusugan, nagiging mas personal ito sa bawat isa.

Isang napaka-espesyal na pagdiriwang ang Araw ng Patay na para sa akin ay hindi lang basta paggunita sa mga yumaong mahal sa buhay, kundi isang pagkakataon na ipagdiwang ang kanilang alaala. Sa Mexico, halimbawa, makikita ang kulay na saya sa bawat kanto at pamilya, sa kanilang ‘Día de los Muertos’, kung saan ang mga tao ay nag-aalay ng mga bulaklak, pagkain, at mga bagay na mahalaga sa mga pumanaw. May mga altar pa silang ginagawa, puno ng mga memento. Ang mga ito ay parang nagbibigay-diin na ang mga namatay ay hindi talaga nawala, kundi bahagi pa rin ng buhay nila. Isipin mo, ang pagtitipon ng pamilya habang nag-uusap at nagkukwentuhan, parang nabubuhay uli ang mga alaala. Masaya at malungkot ang damdamin, talaga namang nakakabighani. Kung iisipin naman ang mga kultura ng Asia, parang may iba-ibang tradisyon din. Sa Japan, ang ‘Obon’ festival ay may kamukha ring diwa. Ang mga pamilya ay nag-aalok din ng mga pagkain at nagliliyab ng mga ilaw para sa kanilang mga ninuno. Napaka-espesyal din ng mga ritwal dito, at may mga sayaw at mga kaganapan na nagungusap sa kanilang kultura at pamana. Makikita mo sa kanilang mga mata ang respeto at pagmamahal sa kanilang mga yumaong kaanak. Samantalang sa mga katutubong tao sa Amerika, iba din ang kanilang paraan ng paggunita. Sinasalubong nila ang mga espiritu ng kanilang mga ninuno sa pamamagitan ng mga ritwal at pagsasayaw na puno ng simbolismo. Sinasalamin nito ang kanilang koneksyon sa kalikasan at ang kanilang pananaw sa buhay at kamatayan. Mahalaga ito para sa kanila bilang parte ng kanilang pagkatao at kasaysayan. Talagang maganda ang pagkakaibang ito sa paggunita ng mga mahal sa buhay na nagbigay-linaw sa bawat kultura at sa paano na nila pinapahalagahan ang mga alaala. Ang mga tradisyong ito ay nagbibigay-diin kung gaano kahalaga ang paggunita sa mga yumaong mahal sa buhay sa iba't ibang kultura. Makikita mong ang mga ritwal at paraan ng pagdiriwang ng mga ito ay nakaugat sa kanilang mga paniniwala, tao, at kalikasan. Sadyang nakakapukaw ng damdamin, at para sa akin, nagbibigay ito ng hangarin na ipagpatuloy ang alaala ng mga taong naging bahagi ng ating buhay.

Tila ba nakakabit sa atin ang mga pamahiin tungkol sa patay, at hindi lang dahil gusto nating kakaiba—para sa pamilya ko, ito ay paraan ng paggalang at paghawak sa kawalan. Naobserbahan ko na halos lahat ng kultura sa Pilipinas ay may halong lumang paniniwala at bagong relihiyon; bago pa man dumating ang mga Kastila, may animism na ang mga ninuno natin—pinaniniwalaang may espiritu ang mga bagay at lugar—kaya't natural lang na magkaroon ng ritwal kapag may yumao. Habang lumaki, paulit-ulit kong narinig ang mga payo na parang checklist: huwag mag-pagpag para hindi madala ang kaluluwa sa bahay, huwag magbabaraka kapag may lamay sa gabi, at iwasan ang paglaro sa mga bagay na iniuuwi mula sa lamay. Sa paningin ko, nagbibigay ang mga ito ng kontrol sa isang bagay na napakalaki at nakatatakot—ang kamatayan. Para sa mga nagdadalamhati, ang konkretong hakbang ay nakakabawas ng kaguluhan ng damdamin; may ritual, may sinasabi, may gawain. Mayroon ding social function ang mga pamahiin: pinananatili nito ang respeto sa mga nakatatanda at pinapahalagahan ang kolektibong pag-iingat. Sa mga probinsya lalo na, ang pagsunod sa mga ito ay tanda ng pagiging mabuting kapitbahay at ng pakikilahok sa komunidad. Kahit na sceptical na ako minsan, nakikita ko pa rin kung paano nagbibigay ng aliw at kahulugan ang mga pamahiin kapag may yumao—hindi lang takot, kundi pagnanais ding alagaan ang alaala ng mahal sa buhay.

Ang mga kwentong naglalaman ng sukob, lalo na sa genre ng patay o horror, ay madalas na puno ng mahahalagang aral na lumalampas sa takot at pag-aalala. Isang halimbawa ay ang temang 'pagbabago.' Sa mga kwentong tulad ng 'The Ring,' makikita natin na ang mga karakter na hindi handang harapin ang mga problema at hindi pag-unawa sa kanilang mga nakaraan ay nagiging biktima. Ito ay nagsisilbing paalala na ang pag-atake sa ating mga takot at trauma ay mahalaga upang hindi tayo maging alipin ng ating sariling nakaraang mga pagkakamali. Ang kwentong ito ay nagpapakita ng konsepto na kailangan nating harapin ang ating mga pagkukulang, sapagkat kung hindi, ito ay babalik at magiging mas matindi sa atin. Upang mas mapalawak ang ating pag-unawa, isaalang-alang ang magandang halimbawa ng ‘Ju-On.’ Ang mga karakter dito ay nagdadala ng kanilang mga kasalanan o hindi pagkakaunawaan na nagpapalayas ng mas malalim na pagninilay-nilay. Ang aral na ito ay tumutukoy sa ideya na ang pagkakaroon ng hindi pagkakaayos at pag-uwi sa mga kasalanan ay nagdadala ng mas malalang sakit at pagdurusa, hindi lamang sa ating sarili kundi pati na rin sa mga tao sa paligid natin. Minsang makita mo ang mas madidilim na bahagi ng tao, mas mauunawaan mo ang halaga ng pagkakaroon ng maayos na relasyon at pagkakaibigan. Ang pagkakaroon ng pansin sa mga ganitong aspeto, lalo na kapag natututo tayo sa mga kwentong giya ng patay, ay hindi lamang para magpasaya o matakot; ito ay nagiging mabisang paraan para ipakita kung paano tayo maaaring magbago at lumago sa ating mga relasyon at sarili habang unti-unting kinikilala ang mga apoy na naiiwan ng ating mga pagkakamali.

Sa kulturang Pilipino, ang kandila ay hindi lamang isang simpleng bagay na nagbibigay ilaw; ito ay simbolo ng pagninilay-nilay at alaala. Minsan, may pagkakataon na may mga pamilya na nag-aalay ng mga kandila sa mga burol o mga sementeryo bilang tanda ng pagmamahal at paggalang sa mga yumaong mahal sa buhay. Sa bawat apoy na nag-aalab, parang bumabalik ang mga alaala ng mga tao na nawala, at tila lumalabas ang kanilang mga kwento na hindi natin nalimutan. Ang mga kandila ay madalas na ginagamit sa mga pagkakataon ng pag-amin at pag-deklara ng mga panalangin, at ang bawat pagsindi ay may dala na pag-asa at pagninilay.