Novelas y relatos de Cassandra Delos Santos

Nakakabilib talaga kapag naiisip ko kung paano nag-iwan ng bakas ang mga taong tulad ni Ildefonso P. Santos sa ating mga lungsod — at oo, ipinanganak siya noong 1929. Lumaki ako na napapaligiran ng mga parkeng may balanseng disenyo at mga plaza na mukhang pinag-isipan, at doon ko unang napansin ang istilong pinagpapahalagahan ng mga landscape designer tulad niya. Sa mga lumang litrato at lathala, makikita mong ibang-iba ang pananaw sa pampublikong espasyo noong panahon niya, mas may puso at may pakikipag-ugnay sa tao kaysa puro betong at metal lang.

Bilang isang taong mahilig maglakad-lakad at magmuni sa mga open spaces, madalas kong i-link ang mga lugar na may maayos na mga puno, daanan, at upuan sa mga prinsipyo na ipinakilala ni Santos noong mga dekada ng kanyang pag-angat. Hindi ko sinasabi na siya lang ang gumawa ng lahat, pero malinaw na ang kanyang taon ng kapanganakan — 1929 — ay naglagay sa kanya sa henerasyon na nagpasimula ng modernong pag-unawa sa urban landscape sa Pilipinas.

Sa personal na level, natutuwa ako na may mga personalidad tulad niya na inuuna ang human scale sa disenyo. Tuwing nakikita ko ang mga hugis ng punong nag-aalok ng lilim o ang maayos na paglalagay ng mga bangko sa isang plaza, naiisip ko na marami sa mga ideyang iyon ipinakilala o pinagyaman noong panahon niya. Ang simpleng impormasyong ito — 1929 — nagbubukas ng mas malalim na pagtingin sa konteksto ng kanyang gawain at ng panahon kung saan siya lumitaw.