Nakakatuwang isipin pero kapag wala talagang pera, lagi akong bumabalik sa simpleng kasabihang 'Kapag may tiyaga, may nilaga.' Hindi lang ito cliché para sa akin — parang mantra na nagtutulak sumulong kapag mukhang malabo ang payday. Nai-apply ko ito noong college ako; halos walang baon habang nag-aaral, pero gumagawa ako ng maliliit na sideline at nagtipid nang bongga. Minsan puro instant noodles at sabaw lang ang ulam, pero dahil sa tiyaga at pagtitipid, nakapag-ipon din ako ng pambayad sa board exam at ang unang buwan ng renta nang hindi humihingi ng pera sa pamilya. Ang lakas nitong kasabihan ay hindi lang optimism; sinasabi rin niya na may kontrol ka pa rin sa sitwasyon kung gagawin mo ang parte mo, kahit maliit ang mga hakbang.
May iba pang kasabihan na nagiging totoong-totoo rin kapag payat ang wallet. Halimbawa, 'Nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa' — nagugustuhan ko ito kapag kailangan ko ng balanseng pananaw: humihingi ka ng biyaya pero hindi ka dapat umasa lang sa swerte. Kapag nawalan ako ng trabaho, tumutulong sa akin ang kasabihang ito para mag-reassess at kumilos agad: mag-apply muli, mag-sideline, o mag-aral ng bagong kasanayan. Meron din naman akong nakikitang practical vibe sa linyang 'Huwag magbilang ng sisiw hangga't hindi pa napipisa ang itlog' — paalala na huwag mangarap ng sobra kung wala pang plano o pera para suportahan ang plano. Sa ibang pagkakataon, nakakatuwa ring isipin ang 'Hindi lahat ng kumikinang ay ginto' kapag may mga kaibigan o kakilala na nagpapaka-bongga kahit napakahirap — paalaala na hindi dapat magpakita kung wala talagang kaya, pero mas pinipili kong maging totoo at magplano nang maayos kaysa magpanggap.
Kung magbibigay ako ng payo base sa personal na karanasan, pipiliin ko ang kombinasyon ng 'Kapag may tiyaga, may nilaga' at 'Nasa Diyos ang awa, nasa tao ang gawa.' Ang una ang nagbibigay ng pag-asa at disiplina sa araw-araw na paghahanap ng paraan, at ang pangalawa naman ang nagpapabalanse ng pananampalataya at initiatiba. Practical tips na natutunan ko: gumawa ng maliit na emergency fund kahit P50 kada linggo, i-prioritize ang needs kaysa wants, at hanapin ang mga community resource o support groups kapag talagang malubha ang sitwasyon. Sa huli, nakakatuwang isipin na kahit walang pera, maraming bagay ang kayang gawin ng isang taong may tiyaga at determinasyon — at kung minsan, ang pinakamahalagang luho ay ang kapayapaan ng isip na nahaharap sa problema nang may plano at pag-asa.