Novel & Cerita Golden Rule: Do Not Do Unto Others

Tapos isang gabi habang nag-iisip ako tungkol sa kung bakit madalas magulo ang moral na usapan sa social media, napag-isipan ko na talagang mas maraming halimbawa ng paglabag sa 'ang sampung utos ng diyos' kaysa sa una kong inakala. Hindi lang ito tungkol sa mga dramatikong krimen sa balita—madalas, maliit na desisyon sa araw-araw ang nagpapakita ng paglayo sa mga utos na iyon. Halimbawa, ang unang dalawang utos tungkol sa pagtalaga ng Diyos at pagbibigay-diin na huwag gumawa ng idolo, makikita ko sa modernong anyo kapag inuuna ng tao ang pera, katanyagan, o teknolohiya kaysa sa tunay na pag-ibig at pananampalataya. Alam mo na, kapag pinipili ng pamilya ang trabaho, likes, o bisyo kaysa sa oras para sa tahanan at pananampalataya, dahan-dahan nang nauuna ang 'ibang diyos' sa buhay nila.

May mga praktikal na halimbawa rin para sa mga utos na lumalabas sa ating pakikitungo sa kapwa: 'Igalang ang iyong ama at iyong ina' — nagiging paglabag ito kapag inuuna ng anak ang pag-iwas sa responsibilidad, pagmamaliit o pisikal at emosyonal na pang-aabuso. 'Huwag kang papatay' ay malinaw sa mga kaso ng karahasan, mga hate crime, at mga gulo na sinasangkutan ang buhay ng tao, pero kasama rin ang hindi pagkilos para protektahan ang buhay ng iba o pagpapabaya sa sistemang nagdudulot ng kapahamakan. 'Huwag kang manlalaki' (adultery) ay hindi lang sa pisikal na pagtataksil; kasamang paglabag din ang sexual exploitation, porn addiction, at paggamit ng tao bilang bagay. 'Huwag kang magnakaw' — bukod sa tradisyunal na pagnanakaw, dito nagsasama ang pandaraya, corruption, tax evasion, at pirating na kumukuha ng kabuhayan ng iba.

'Nang hindi magsisinungaling' ay napapakita sa fake news, perjury, panlilinlang sa negosyo, o panloloob sa tiwala ng isang relasyon. At ang 'huwag kang mag-iimbot' — kapag ang pagnanais ay nauuwi sa pagnawasak ng iba, pagsubok agaw-estate o posisyon sa hindi makatarungang paraan, o payapang inggit na nagiging pagkawasak ng karakter, malinaw na paglabag din iyon. Para sa akin, nakakaantig na isipin na ang karamihan sa mga paglabag ay hindi laging naka-frame bilang relihiyosong isyu; sila ay etikal at sosyal na problema. Nakakalungkot man, pero mas nakakatulong kapag iniisip natin ang mga utos na ito bilang gabay sa pang-araw-araw na kilos—maliit o malaki—dahil doon nagsisimula ang tunay na pagbabago.