Sariwa pa sa isip ko ang amoy ng palay at ang ingay ng buntong-hininga sa baryo tuwing may kwentuhan tungkol sa lumang alamat—yun ang nagbukas sa akin sa mga simbolo sa panitikang Filipino. Para akong bata na nakakakita ng mas malalim na kahulugan sa mga simpleng bagay: ang bahay-kubo hindi lang tirahan kundi sining ng pagiging payak at komunidad; ang bahay-na-bato naman ay tanda ng pinaghalong tradisyon at kolonyal na impluwensya. Madalas ding gamitin ang dagat bilang simbolo ng paglayag ng buhay, paghihiwalay at pagkikita—sa maraming kuwentong dagat ang naglalarawan ng pag-asa at panganib sabay-sabay.
Sa mga klasikong teks tulad ng 'Noli Me Tangere' at 'Florante at Laura' napansin ko kung paano ginagawang simbolo ang tao at bagay para ipakita ang kalagayan ng lipunan: ang krus at simbahan bilang simbolo ng pananampalataya ngunit minsan din ng kapangyarihang nakagapos; ang watawat at espada bilang pananaw sa rehimen at rebolusyon. Kapag may mangga o punong balete, nawawala kaagad ang literal na interpretasyon at nagiging koneksyon sa kasaysayan, pamilya, o hiwaga. Kulay din—pula para sa pag-aalsa, puti para sa dalisay, itim para sa pagdadalamhati—madalas gumagabay sa emosyon ng mambabasa.
Bilang mambabasa na laging naghahanap ng ugnayan, natutuwa ako kapag nakikita ko ang mga simbolong ito na paulit-ulit lumilitaw sa makabagong nobela at pelikula. Iba ang lasa kapag alam mong ang isang bangkay sa kuwento ay hindi lang bangkay kundi representasyon ng nawawalang kalayaan; o kapag ang isang ilog ay parang panahon na tahimik na humihila sa mga alaala. Sa huli, ang pinakamagandang parte ay ang pagkakaroon ng sariling interpretasyon—at iyon ang palagi kong hinahanap sa bawat binabasa ko.