Sionil Jose Mga Nobela at Kwento

Habang binabalikan ko ang mga kabanata, ramdam ko agad ang contrast nila—parang dalawang magkaibang panahon sa iisang katauhan. Si Crisostomo Ibarra sa 'Noli Me Tangere' ay puno ng pag-asa; bumalik siya mula sa Europa na may paniniwala na pwedeng ayusin ang mga mali sa lipunan sa pamamagitan ng edukasyon, reporma, at mabuting intensyon. Simple at direktang layunin niya ang pagkakamit ng pagkakaunawaan at pag-unlad para sa bayan at mga kababayan niya.

Lumipas ang kuwento at lumitaw si Simoun sa 'El Filibusterismo' bilang isang taong iba na sa lahat ng aspeto: matalino, mapanlinlang, mayaman, at handang gumamit ng dahas at panlilinlang para mabago ang sistema. Hindi na siya naniniwala sa mga maliit na reporma; ang kanyang solusyon ay pagdurusang panlalaban at paghihiganti. Sa personal na antas, mas malamig at kalkulado si Simoun—ang romantikong idealismo ni Ibarra ay napalitan ng mapanirang pragmatismo.

Sa madaling salita, si Ibarra ang idealistang naniniwala sa pagbabago sa loob ng sistema, habang si Simoun ang radikal na kumapit sa ideya ng gisingin at wasakin ang umiiral na kaayusan. Pareho silang produktong kolonyal na lipunan at parehong may malalim na pag-ibig para sa bayan, pero magkaiba ang pananaw at paraan ng paglaban nila, at doon nagmumula ang trahedya ng kanilang pagkatao.