Naku, tuwang-tuwa ako habang naiisip kung paano talaga kumikilos ang kasabihang 'hindi marunong lumingon' sa totoong buhay — lalo na kapag inaalala ko ang mga taong tumulong sa akin noon.
May panahon sa buhay ko na parang soyokoy ako na tuloy-tuloy lang sa pag-angat: bagong hilig, bagong kaalaman, bagong mga kaibigan, at yung tipong akala mo kayang-kaya mong mag-isa. Pero may isang lola ng kapitbahay na laging nagpapaalala sa akin na huwag kalimutan ang pinanggalingan. Naalala ko pa, binigyan niya ako ng maliit na tuyong isda nang mawalan kami ng pagkain isang linggo — maliit na bagay lang, pero 'yun ang nagpatibay sa akin na mag-ipon ng determinasyon. Ang leksyon? Ang kasabihang ito unang-una ay tungkol sa utang na loob at paggalang: hindi mo dapat kalimutan ang mga taong lumuhod at nagtiyaga para tuluyan kang maabot ang kung nasaan ka ngayon.
Pero hindi ako puro sentimental lamang. Nakikita ko rin ang madilim na mukha ng kasabihang ito: minsan ginagamit ang pag-alaala sa pinanggalingan para pigilan ang pagbabago. May mga pagkakataon na kailangan mong tumapak nang matatag para mag-advance, at 'yung paulit-ulit na paglingon ay maaaring pumigil sa'yo. Kaya para sa akin, ang pinakamalinaw na aral ay balanseng respeto: kilalanin at pasalamatan ang pinanggalingan mo, kunin ang mga natutunan at aral doon, pero huwag hayaang iyon ang maging kadena na hahadlang sa pag-abot mo sa mas mataas na pangarap.
Sa totoo lang, natutunan ko ring gamitin ang alaala bilang mapa, hindi bilang tanikala. Kapag naaalala ko kung paano ako nagsikap o kung sino ang sumuporta sa akin, nagkakaroon ako ng lakas at pananaw para hindi maulit ang mga pagkakamali. Kaya kapag may nakakalimot ng pinanggalingan, hindi lang ito simpleng kawalan ng utang na loob—madalas, sinasabi nito na kailangan nating linangin ang pagpapakumbaba at pasasalamat. Para sa akin, iyon ang pinakatunay na kahulugan: huwag kalimutan, pero huwag din masaktan ang sarili sa paghabol ng hinaharap.