Sino nga ba tayo, kung hindi natin susuriin ang mga karakter na hinuhubog sa ating pananaw sa lipunan? Si Kapitan Tiyago ay isang mahalagang simbolo sa 'Noli Me Tangere', dahil siya ang nagsilbing salamin ng lipunan noong panahon ng kolonisasyon. Sa kanya, makikita ang kalakaran ng mga mayayamang indio na tila nagtatago sa ilalim ng tunay na sistema ng pamahalaan. Ipinapakita niya ang takot at kakulangan ng prinsipyo na nariyan sa maraming tao, kung saan pinili ang kapangyarihan at kayamanan sa halip na makipaglaban para sa makatarungan.
Mahalaga ang kanyang papel sa paghubog ng kwento, sapagkat siya ang nagpa-ikot sa mga pangunahing tauhan, lalo na kay Crisostomo Ibarra, na ang pagbabalik ay tila pambansang balak. Sa iba't ibang pagkakataon, ang kanyang mga desisyon ay nagiging sanhi ng mga pangunahing tunggalian—tulad ng pagtanggap niya sa mga banyaga at paghango sa kasaysayan nila, na lalo pang nagdudulot ng pag-unawa kay Ibarra sa mas malalim na problema ng kanyang bayan. Sa huli, si Kapitan Tiyago ay hindi lamang isang karakter, kundi isang babala laban sa kaharian ng mga taksil sa sariling bayan.
Minsan iniisip ko, paano kung wala siya? Maaaring ang kwento ay naging mas payak, ngunit ang kanyang kumplikadong personalidad ang nagbigay ng kulay at lalim sa pag-aaral sa mga tema ng kolonyalismo, korapsyon, at pagkakahiwa-hiwalay ng bayan. Sa bawat pahina, tila nararamdaman ko ang pagiging isa sa kanilang mga dudulot, lalo na sa sitwasyon niya—isa siyang biktima at, sa kabila ng lahat, may mga aspeto ng kanyang pagkatao na mahirap kaligtaan. Ang kanyang paglalakbay ay tunay na nag-iiwan ng mga tanong sa ating mga isipan.
Kapag binabalikan ko ang 'Noli Me Tangere', naisasalaysay sa akin si Kapitan Tiyago sa buhay ng mga tao sa kanilang mga pagsubok at tagumpay. Kung isipin lamang natin, ang kanyang papel ay nagsisilibing isang paalala na ang ating mga desisyon ay maaaring may malalim na mga kahihinatnan sa ating paligid, lalo na’t sa mga panahong puno ng kontrobersiya at pagbabago. Ang mga alaala ng kanyang karakter ay tila nananatiling buhay sa ating kasalukuyan.