การประจันหน้าในตำหนักพระพันปีหลวง

ตำหนักของพระพันปีเงียบสงบร่มรื่นกว่าที่อวี้เหนียงจินตนาการไว้มาก ลานกว้างด้านหน้าปูด้วยแผ่นหินขัดเรียบสะอาดตา กระถางต้นไม้ประดับถูกตัดแต่งกิ่งก้านอย่างประณีตบรรจง กลิ่นหอมจาง ๆ ของเครื่องหอมกำยานลอยอบอวลอยู่รอบบริเวณ ไม่ฉุนบาดจมูก แต่ให้ความรู้สึกสงบ เยือกเย็น และเคร่งขรึม

ขันทีผู้ดูแลนำทางหยุดฝีเท้าลงที่หน้าประตูตำหนัก ก่อนจะ hันมาเหลียวหลังกำชับด้วยน้ำเสียงเบาหวิว

“เมื่อเข้าไปด้านใน จงสำรวมกิริยามารยาทให้เรียบร้อย อย่าพูดแทรกขึ้นมาหากยังไม่ได้รับพระราชทานอนุญาต และทูลตอบเฉพาะสิ่งที่พระองค์ทรงมีรับสั่งถามก็พอแล้ว”

“ขอบพระคุณท่านกงกงที่กรุณาชี้แนะ” อวี้เหนียง ประสานมือคำนับอย่างนอบน้อม ก่อนจะสูดลมหายใจเข้าลึก ๆ แล้วก้าวข้ามธรณีประตูตามเข้าไป

ภายในห้องโถงกว้างขวางแต่ไร้ซึ่งการประดับประดาด้วยทองคำหรืออัญมณีฉูดฉาด ทุกสิ่งทุกอย่างจัดวางไว้อย่างเป็นระเบียบลงตัว มีฉากไม้แกะสลักลวดลายวิจิตรบรรจงกั้นแบ่งสัดส่วน โต๊ะเตี้ยไม้เนื้อดีตั้งอยู่เคียงข้างพระแท่นบรรทม และบนโต๊ะนั้นมีชุดกาน้ำชาจัดเตรียมไว้เรียบร้อย

เบื้องบนประทับไว้ด้วยสตรีสูงศักดิ์ในฉลองพระองค์สีม่วงหม่นเรียบหรู พระพักตร์สงบนิ่งเปี่ยมด้วยอำนาจ ดวงพระเนตรคมกริบ แม้จะมีร่องรอยแห่งวัยปรากฏให้เห็นตามหางพระเนตร แต่กลับทวีความน่าเกรงขามขึ้นเป็นทวีคูณ อวี้เหนียง ทรุดกายลงคุกเข่าโขกศีรษะคำนับตามธรรมเนียมปฏิบัติ

“หม่อมฉันหลินอวี้เหนียง นางกำนัลจากเรือนท้ายวัง ถวายบังคมพระพันปี ขอพระองค์ทรงพระเจริญยิ่งยืนนานเพคะ”

“ลุกขึ้นเถิด”

พระสุรเสียงของพระพันปีมิได้ดังกระโชกโฮกฮาก ทว่าก้องกังวานชัดเจนจนผู้ฟังต้องเงี่ยหูฟังด้วยความเคารพยำเกรง

“นำผักดองที่เจ้าว่า... เข้ามาให้เราดูใกล้ ๆ สิ”

“เพคะ”

อวี้เหนียงประคองตะกร้าขึ้นมาวางลงบนโต๊ะเตี้ยอย่างระมัดระวัง เปิดผ้าคลุมออกเผยให้เห็นไหกระเบื้องทั้งสามใบ แล้วถอยหลังรักษาระยะห่างครึ่งก้าว พระพันปีทรงทอดพระเนตรไหเหล่านั้นด้วยแววตานิ่งสงบ

“ได้ยินมาว่า ผักดองฝีมือของเจ้าทำเอาฮองเฮาทรงโปรดปราน ถึงกับมีรับสั่งให้จัดส่งไปถวายที่ตำหนักชิงเฟิงอยู่เนือง ๆ”

“นั่นเป็นพระกรุณาธิคุณล้นพ้นของฮองเฮาเพคะ หม่อมฉันเพียงแต่ทำหน้าที่ปรุงตามภูมิปัญญาที่ได้รับการถ่ายทอดมาเท่านั้น”

“เพียงทำตามวิธีที่เรียนรู้มาอย่างนั้นรึ” พระพันปีทรงเลิกพระขนงขึ้นเล็กน้อย

“หากการทำผักดองมันง่ายดายถึงเพียงนั้น เหตุใดกองห้องเครื่องหลวงที่มีพ่อครัวแม่ครัวมือหนึ่งเป็นร้อยชีวิต ถึงไม่เคยคิดทำผักดองรสชาติดีเช่นนี้ถวายเรามาเนิ่นนานแล้วเล่า”

อวี้เหนียงชะงักงันไปชั่วอึดใจ นางไม่แน่ใจนักว่ากระแสรับสั่งนั้นเป็นการหยั่งเชิงหรือทรงกังขาในความสามารถ แต่เมื่อระลึกถึงคำสอนของมารดา นางจึงตัดสินใจทูลตอบตามความสัตย์จริง

“หม่อมฉันทูลเกล้าฯ ถวายตามตรงเพคะ อาจเป็นเพราะวิธีการปรุงแต่งของแต่ละคนแตกต่างกัน ทางห้องเครื่องมีหน้าที่จัดเตรียมสำรับมื้อใหญ่จำนวนมากในแต่ละวัน จึงต้องมุ่งเน้นเรื่องความรวดเร็วและปริมาณเป็นหลัก ส่วนหม่อมฉันทำทีละน้อย จึงมีเวลาคอยเฝ้าสังเกตความเปลี่ยนแปลงของผักในแต่ละชุดได้ละเมียดละไมกว่าเพคะ”

“เจ้ากำลังจะบอกเราว่า วิธีการของเจ้าเหนือกว่าห้องเครื่องอย่างนั้นรึ”

“หม่อมฉันมิบังอาจกล่าวเช่นนั้นเพคะ” อวี้เหนียง รีบก้มหน้าลงต่ำทันที

“กองห้องเครื่องมีผู้เชี่ยวชาญฝีมือเยี่ยมยอดอยู่มากมาย หม่อมฉันเพียงแต่ค้นพบวิธีที่เหมาะสมกับวัตถุดิบและกำลังของตนเองเท่านั้น หากเปลี่ยนชนิดพืชผักหรือสลับฤดูกาล สูตรลับนี้ก็อาจต้องปรับเปลี่ยนไปตามสถานการณ์ด้วยเช่นกันเพคะ” พระพันปีทรงนิ่งเงียบไปครู่ใหญ่ ก่อนจะแย้มพระสรวลจาง ๆ ที่มุมพระโอษฐ์

“เปิดไหให้เราดูหน่อยสิ อยากรู้จริง ๆ ว่าผักดองของเจ้าจะมีรสชาติวิเศษวิโสสักแค่ไหนกันเชียว”

นางกำนัลคนสนิทรีบก้าวเข้ามาช่วยเปิดฝาไห อวี้เหนียง ขยับกายเข้าไปจัดเตรียมจานกระเบื้องใบเล็กด้วยตนเอง นางใช้ช้อนสะอาดคีบผักกาดดองสีเขียวสดขึ้นมาจัดวาง เนื้อผักยังคงความสดใหม่ ไร้รอยช้ำ กลิ่นหอมเปรี้ยวอ่อน ๆ ลอยขึ้นแตะจมูกทันทีที่เปิดฝา

พระพันปีทรงใช้ตะเกียบเงินคีบชิ้นผักขึ้นมาเสวยอย่างพินิจพิเคราะห์ อวี้เหนียง ยืนลุ้นระทึกอยู่เบื้องล่าง ประสานมือเข้าหากันแน่นโดยไม่รู้ตัว นางไม่กล้าเงยหน้าขึ้นสบพระพักตร์ ทำได้เพียงลอบสังเกตการณ์เคลื่อนไหว พระพันปีทรงเคี้ยวอย่างช้า ๆ นิ่งคิดอยู่พักใหญ่ แล้วจึงวางตะเกียบลง

“เปรี้ยวกลมกล่อมกำลังดี... ไม่เค็มจัดจนทำลายรสชาติธรรมชาติของผัก” ทรงมีรับสั่งชม ก่อนจะปรายพระเนตรไปยังไหใบถัดไป

“แล้วนี่คืออะไรล่ะ”

“หัวไชเท้าดองเพคะ หม่อมฉันตั้งใจหั่นให้มีขนาดความหนาใกล้เคียงกัน เพื่อให้ความเปรี้ยวเค็มซึมซาบเข้าสู่เนื้อในได้อย่างสม่ำเสมอ”

พระพันปีทรงหยิบตะเกียบขึ้นมาคีบชิ้นหัวไชเท้าเข้าพระโอษฐ์ ทรงเคี้ยวอยู่ครู่หนึ่ง รอยยิ้มพึงพอใจก็ปรากฏเด่นชัดขึ้น

“กรอบเคี้ยวเพลินดีทีเดียว”

“ขอบพระทัยเพคะ”

“แล้วแตงกวานี่เล่า”

“สูตรนี้กำหนดระยะเวลาหมักสั้นกว่าชนิดอื่นเพคะ หากหมักทิ้งไว้นานเกินไป เนื้อแตงกวาจะนิ่มและสูญเสียความกรอบสดไป”

พระพันปีทรงทดลองเสวยแตงกวาดองอีกคำ ก่อนจะวางตะเกียบลงบนแท่นพัก แล้วทอดพระเนตรหญิงสาวตรงหน้าด้วยสายตาที่ลึกล้ำขึ้น

“เจ้าเป็นคนดูแลไหหมักเหล่านี้ด้วยตนเองทั้งหมดทุกขั้นตอนเลยรึ”

“เพคะ ตั้งแต่ขั้นตอนการเลือกซื้อล้างทำความสะอาดภาชนะ การคัดกรองวัตถุดิบ ไปจนถึงการจัดเก็บควบคุมอุณหภูมิ หม่อมฉันทำเองทุกขั้นตอน”

“แล้วหากในอนาคต มีปริมาณผักสดถูกส่งเข้ามาล้นหลามเกินกว่าปกติ เจ้าจะรับมืออย่างไร”

คำถามนั้นทำให้อวี้เหนียงเงยหน้าขึ้นสบพระเนตรแวบหนึ่ง นางตระหนักได้ทันทีว่าพระองค์มิได้ทรงซักไซ้ไล่เลียงเพราะนึกสนุก แต่กำลังทดลองสติปัญญาและวิธีคิดในการบริหารจัดการของนางอย่างแท้จริง

“หม่อมฉันจะคัดแยกประเภทและความสดของผักก่อนเป็นอันดับแรกเพคะ ผักชนิดใดเหมาะแก่การหมักเก็บรักษาจะถูกจัดเก็บไว้ ส่วนผักที่เริ่มเหี่ยวช้ำจะต้องรีบนำมาแปรรูปหรือกำจัดทันที ไม่ควรปล่อยให้นำไปหมักปะปนกับของดี เพราะจะทำให้เน่าเสียลามไปทั้งไหเพคะ”

“แล้วหากสภาพอากาศแปรปรวน เดี๋ยวร้อนเดี๋ยวฝนเล่า จะแก้ปัญหาอย่างไร” อวี้เหนียง สูดลมหายใจเข้าลึก ๆ ตั้งสติให้มั่นคง

“ต้องอาศัยประสบการณ์และความยืดหยุ่นเพคะ ทั้งการควบคุมปริมาณเกลือ การรักษาความสะอาดของภาชนะ หรือแม้แต่การปรับเปลี่ยนระยะเวลาหมัก แต่หากสภาพอากาศเปลี่ยนแปลงรุนแรงจนควบคุมไม่ได้ หม่อมฉันก็ต้องยอมรับความจริงและปรับสูตรใหม่ ไม่ดึงดันใช้สูตรเดิมหากเห็นว่ามันเริ่มส่งสัญญาณผิดปกติเพคะ”

“แปลว่า... เจ้าก็ไม่ได้ล่วงรู้คำตอบและวิธีแก้ไขปัญหาทุกอย่างได้อย่างแม่นยำร้อยเปอร์เซ็นต์หรอกหรือ” สุรเสียงของพระพันปีไม่ได้ดุ ทว่าแฝงความกดดันมหาศาลจนนางกำนัลคนสนิทที่ยืนอยู่ข้างพระแท่นถึงกับก้มหน้าลงต่ำโดยอัตโนมัติ

อวี้เหนียง รวบรวมความกล้าทั้งหมด แล้วทูลตอบด้วยน้ำเสียงหนักแน่นมั่นคง

“หม่อมฉันมิอาจรู้แจ้งได้ทุกเรื่องเพคะ... หม่อมฉันล่วงรู้เพียงแต่วิธีการที่เคยปฏิบัติแล้วได้ผลจริง แต่ก็พร้อมเปิดใจเรียนรู้ข้อผิดพลาดใหม่ ๆ อยู่เสมอ หากหม่อมฉันกราบทูลว่าตนเองล่วงรู้หนทางแก้ปัญหาได้ทุกประการ ทั้งที่ยังไม่เคยเผชิญหน้ากับมันจริง ๆ นั่นย่อมเป็นการโกหกหลอกลวงเบื้องสูงเพคะ”

ภายในตำหนักตกอยู่ในความเงียบงันชั่วขณะ อวี้เหนียง สัมผัสได้ถึงหยาดเหงื่อบาง ๆ ที่ผุดซึมขึ้นตามไรผมและฝ่ามือ นางยอมรับว่าความตรงไปตรงมาของตนอาจทำให้ผู้มีอำนาจรู้สึกขัดหู แต่จะให้ปั้นคำหวานหลอกลวงพระองค์ นางก็ไม่กล้าทำเช่นนั้น

ผ่านไปเนิ่นนานเท่าใดไม่ทราบได้ พระพันปีจึงทรงพระสรวลออกมาเบา ๆ

“ดี...”

อวี้เหนียงเงยหน้าขึ้นมองด้วยความประหลาดใจระคนโล่งอก

“คนที่ตระหนักรู้ว่าตนเองยังบกพร่องในสิ่งใด ย่อมมีหนทางพัฒนาตนเองได้ไกลกว่าคนที่คิดว่าตนเองรอบรู้ไปเสียทุกเรื่อง” พระพันปีทรงจิบน้ำชาร้อน ๆ ก่อนตรัสต่อ

“ในวังหลวงแห่งนี้ มีผู้คนนับร้อยนับพันที่พร้อมจะกราบทูลถ้อยคำไพเราะเสนาะหูให้เราฟังได้ทุกเมื่อ แต่เวลานำไปปฏิบัติจริงกลับล้มเหลวไม่เป็นท่า เจ้าไม่จำเป็นต้องเป็นคนประเภทนั้นหรอก”

อวี้เหนียงรู้สึกราวกับภูเขาหินหนักอึ้งที่กดทับบ่าอยู่เมื่อครู่มลายหายไปในพริบตา

“พระกรุณาธิคุณล้นพ้นเพคะ พระพันปีทรงเมตตาหม่อมฉันแล้ว”

“เราไม่ได้ชมเจ้าเพราะนึกสงสารเวทนา แต่เราชมเพราะเจ้ากล้าพูดความจริงตามเนื้อผ้า” พระพันปีทรงทอดพระเนตรสำรวจหญิงสาวตรงหน้าด้วยสายตาที่อ่อนโยนลง

“ว่าแต่... เหตุใดนางกำนัลตัวเล็ก ๆ เช่นเจ้า ถึงมีความเชี่ยวชาญเรื่องการดองผักนัก ใครเป็นผู้ถ่ายทอดวิชาความรู้นี้ให้แก่เจ้ากันล่ะ?”

เมื่อได้ยินรับสั่งนี้ ภาพความทรงจำในวัยเด็กของอวี้เหนียงก็ผุดพรายขึ้นมาในห้วงความคิด ภาพของมารดาผู้ล่วงลับที่นั่งเคี่ยวเพียรอยู่หน้าเตาไฟในบ้านหลังน้อย มือหนึ่งถือมีด อีกมือคอยคนหม้อดินเคี่ยวเกลือ ขณะที่นางในวัยเด็กนั่งคอยซักถามไม่หยุดหย่อนว่าต้องใส่เกลือปริมาณเท่าไรจึงจะพอดี

“มารดาของหม่อมฉันเป็นผู้ถ่ายทอดวิชาให้เพคะ”

“แล้วเจ้าเรียนรู้เคล็ดลับทั้งหมดมาจากนางคนเดียวหรือ”

“ไม่ทั้งหมดหรอกเพคะ”

อวี้เหนียงเผลอยิ้มบาง ๆ ออกมาเมื่อนึกถึงอดีตอันแสนอบอุ่น

“ท่านแม่สอนพื้นฐานและหลักการให้ แต่เมื่อหม่อมฉันเติบโตขึ้น ก็ต้องลองผิดลองถูกด้วยตนเอง มีหลายครั้งที่หม่อมฉันดองผักเสียจนเน่าเสียทั้งไห จนถูกท่านแม่เอ็ดเอาอยู่บ่อย ๆ เพคะ”

นางหยุดเว้นช่วงไปนิด ก่อนจะกล่าวเสริมด้วยน้ำเสียงนุ่มนวล

“ท่านแม่เคยสอนหม่อมฉันไว้ว่า... หากจะลงมือทำอาหารให้ผู้อื่นรับประทาน สิ่งสำคัญที่สุดมิใช่การคาดหวังคำเยินยอสรรเสริญ แต่คือการใส่หัวใจและความห่วงใยลงไปในอาหาร เพื่อให้คนทานมีความสุขและอิ่มท้องอย่างแท้จริงเพคะ”

พระพันปีทรงนิ่งเงียบสดับรับฟังทุกถ้อยคำ ทรงทอดพระเนตรจานผักดองเบื้องพระพักตร์ ราวกับรสเปรี้ยวละมุนนั้นกำลังนำพาพระองค์ย้อนเวลากลับไปสู่วัยเยาว์ของพระองค์เองเช่นกัน

“อาหารบางชนิด... ก็เป็นเช่นนี้แหละนะ” พระพันปีตรัสพึมพำแผ่วเบา

“ต่อให้เป็นของเลิศรสราคาแพงเพียงใด ก็ไม่อาจทดแทนรสชาติแห่งความทรงจำในบ้านเกิดของตนเองได้หรอก” อวี้เหนียงก้มหน้ารับฟังอย่างสงบ มิได้เอ่ยคำใดแทรกแซง

ผ่านไปครู่ใหญ่ พระพันปีจึงทรงหันไปมีรับสั่งกับนางกำนัลคนสนิท

“ผักดองสามไหนี้ ให้เก็บรักษาไว้ที่ตำหนักของเรา หากวันใดรสชาติยังคงความอร่อยสดใหม่เช่นนี้ จงสั่งให้ทางเรือนท้ายวังจัดส่งมาถวายเราเป็นครั้งคราว แต่ทุกขั้นตอนต้องผ่านการตรวจสอบความปลอดภัยจากห้องเครื่องอย่างเคร่งครัด ห้ามลัดขั้นตอนโดยเด็ดขาด เพราะเห็นแก่ที่เราโปรดปราน”

“รับด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมเพคะ พระพันปี”

จากนั้น พระองค์จึงทรงแย้มพระสรวลบาง ๆ อนุญาตให้อวี้เหนียงถวายบังคมลา อวี้เหนียง คุกเข่าลงโขกศีรษะคำนับแสดงความสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณ

“หม่อมฉันกราบทูลลาเพคะ ขอพระองค์ทรงพระสำราญ”

“ไปเถิด... ตั้งใจปฏิบัติหน้าที่ของตนต่อไป อย่าได้เร่งร้อนจนทำลายรากฐานของตนเองเสียเล่า”

“เพคะ หม่อมฉันจะจดจำใส่เกล้า”