บทที่ 4 เสื้อเก่าของท่านยาย

บทที่ 4 เสื้อของท่านยาย

 

อากาศเย็นลงอีกแล้ว เด็กหญิงรู้เพราะตอนตื่นขึ้นมา ปลายจมูกเย็นจนต้องยกผ้าห่มขึ้นคลุมหน้า นางขดตัวอยู่ใต้ผ้าผืนเก่าอีกครู่หนึ่ง ไม่อยากลุก แต่ท้องร้องแล้ว จึงต้องลุก

เด็กหญิงโผล่หน้าออกจากผ้าห่ม ก่อนจะมองลงไปข้างเตียงตามความเคยชิน เจ้าหมาไม่อยู่นางมองซ้าย มองขวา ไม่มี “เจ้าหมา?” ไม่มีเสียงตอบ เด็กหญิงรีบลุกขึ้น เท้าเปล่าเหยียบพื้นเย็นจัด นางสะดุ้งเล็กน้อย แต่ยังเดินไปเปิดประตู

“เจ้าหมา” ลานเรือนว่างเปล่า หัวใจเล็ก ๆ เหมือนหยุดไปครู่หนึ่ง นางเดินออกมา “เจ้าหมา?” ยังไม่มี เมื่อคืนมันนอนอยู่ข้างเตียง นางจำได้ ก่อนหลับยังเอื้อมมือลงไปแตะหัวมันอยู่เลย

เด็กหญิงเดินไปดูข้างครัว ไม่มี หลังเรือนไม่มี ตรงราวตากผ้าก็ไม่มี นางเริ่มเดินเร็วขึ้น “เจ้าหมา!” เสียงดังขึ้นกว่าเดิม ไม่มีอะไรตอบกลับมา นอกจากเสียงลมพัดใบไม้แห้งไปตามพื้น

เด็กหญิงหยุดอยู่กลางลาน นางไม่รู้ว่าควรไปหาที่ใด มันอาจกลับบ้านแล้ว ความคิดหนึ่งผุดขึ้นมา นางเคยบอกมันเองว่า ถ้ามีเจ้าของก็ควรกลับไป บางทีมันอาจนึกขึ้นได้เมื่อคืนว่าตัวเองมีเจ้าของจึงกลับไปแล้ว เด็กหญิงยืนคิด 

ถ้าเช่นนั้นก็ดี เจ้าของมันคงมีอาหารให้กิน อาจมีเนื้อด้วยมีที่นอนอุ่น ๆ ไม่ต้องกินหัวผักกาดต้มกับนางทุกวัน เช่นนั้นก็ดีแล้ว

นางเม้มปากนิดหนึ่ง ก่อนจะหันกลับเข้าเรือน วันนี้ต้องก่อไฟ ต้องต้มน้ำ ต้องซักผ้าอีกหนึ่งตัว แล้วยังต้องไปหลังครัว มีเรื่องให้ทำตั้งมาก เด็กหญิงหยิบรองเท้าขึ้นมาสวม ข้างหนึ่งสอดเท้าเข้าไปแล้ว อีกข้างยังถืออยู่ในมือ

เสียงบางอย่างดังมาจากช่องกำแพง ครืด...นางเงยหน้าทันที หัวสุนัขโผล่เข้ามาก่อนตามด้วยขาหน้า มันดิ้นอยู่สองสามครั้งกว่าจะลอดเข้ามาได้ ในปากคาบอะไรบางอย่างอยู่ เด็กหญิงยังนั่งถือรองเท้าค้างเติ่ง เจ้าหมาเดินมาหามแล้ววางของในปากลงตรงหน้านาง

เป็นมันเทศหัวหนึ่ง เลอะดินไปครึ่งหัว เด็กหญิงมองมันเทศมองเจ้าหมา แล้วมองมันเทศอีกครั้ง “เจ้าไปขโมยมาหรือ” เจ้าหมานั่งลง “ขโมยไม่ได้” นางพูดจริงจัง มันไม่ตอบใเด็กหญิงหยิบมันเทศขึ้นมาตรวจ

 

ไม่มีรอยกัด มีแต่ดิน “เอามาจากไหน”ไม่มีคำตอบอีกตามเคย นางถอนใจ จากนั้นกลับนึกขึ้นได้ว่ามันเพิ่งหายไป “ข้านึกว่าเจ้าไปแล้ว” เจ้าหมามองหน้า เด็กหญิงมองกลับอยู่ครู่หนึ่ง

“ถ้าจะไป คราวหน้าบอกข้าก่อน” พูดจบนิ่งคิดเอง มันเป็นหมา จะบอกอย่างไร เด็กหญิงจึงแก้คำพูดใหม่ “อย่างนั้นก็อย่าไปนาน” คราวนี้เจ้าหมาเดินเข้ามาใกล้ หัวของมันดุนเข่านางเบา ๆ

เด็กหญิงยกมือขึ้นลูบ “ข้าไม่ได้กลัว” นางพูด ลูบอีกครั้ง “แค่ยังไม่ได้ตั้งชื่อให้เจ้า” แล้วก้มลงสวมรองเท้าอีกข้าง “หายไปก่อนก็เสียดาย”

มันเทศถูกล้างจนสะอาดแล้ววางไว้บนโต๊ะเด็กหญิงยังไม่กิน ของที่ได้มาโดยไม่รู้ที่มา ทำให้นางลังเล แต่สุดท้ายก็คิดว่าเจ้าหมาคงไม่สามารถไปซื้อมาได้ ส่วนจะขโมยหรือไม่...นางไม่รู้ “ครั้งนี้กินก่อน” นางตัดสิน “คราวหน้าอย่าเอาของคนอื่นมา” เจ้าหมานอนอยู่ใต้โต๊ะ นางจึงถือว่ามันรับรู้แล้ว

อาหารเช้าวันนี้ยังเป็นน้ำแกงผักที่เหลือจากเมื่อคืน เด็กหญิงเติมน้ำลงไปอีกเล็กน้อยแล้วอุ่น รสจืดกว่าเดิม แต่ยังอุ่น ท้องนางแบ่งแป้งแผ่นสุดท้ายครึ่งหนึ่งใส่ชามตัวเอง อีกครึ่งใส่ถ้วยบิ่น

กินเสร็จจึงเริ่มซักผ้า วันนี้มีเสื้อเพียงตัวเดียว แต่ตรงข้อศอกขาด เด็กหญิงนั่งดูรูอยู่พักหนึ่ง ต้องเย็บ นางเข้าไปค้นในหีบไม้ใบเก่าที่ตั้งอยู่ข้างเตียง ของในนั้นมีไม่มาก ผ้าสองผืน ด้ายไม่กี่ม้วน กรรไกรเล็กที่ขึ้นสนิมตรงด้าม เสื้อเก่าของท่านยาย และห่อผ้าเล็ก ๆ อีกหนึ่งห่อ

เด็กหญิงหยิบเสื้อของท่านยายขึ้นมา มันเป็นเสื้อสีน้ำตาลธรรมดา เนื้อผ้าหยาบ ตรงแขนมีรอยปะหลายแห่ง นางไม่ได้แตะมันมาหลายวันแล้ว ตอนท่านยายอยู่ เสื้อผืนนี้ใหญ่กว่านางมากตอนนี้ก็ยังใหญ่ เด็กหญิงเอามาทาบตัว ชายเสื้อลงไปเกือบถึงข้อเท้า

เจ้าหมาที่นอนอยู่ข้างหีบเงยหน้าขึ้น “ใหญ่เกินไป” นางบอก จากนั้นพับกลับตามเดิม พับครั้งแรกเบี้ยวจึงคลี่ใหม่ พับอีกครั้งก็ยังไม่เหมือนตอนท่านยายทำ เด็กหญิงขมวดคิ้ว นางจำได้ว่าท่านยายเคยจับชายเสื้อสองด้านให้เสมอกันก่อน จากนั้นพับแขนเข้า แล้วจึงทบจึงลองทำตาม คราวนี้ดีขึ้น

นางวางเสื้อกลับลงในหีบ กำลังจะปิดฝาก็เห็นห่อผ้าเล็ก ๆ อยู่ด้านล่าง เด็กหญิงหยิบขึ้นมาข้างในมีเข็มเย็บผ้าสองเล่ม ด้าย กระดุมไม้สามเม็ด แล้วก็เศษผ้าหลายสีที่ตัดเก็บเอาไว้ ของพวกนี้ท่านยายใช้ซ่อมเสื้อให้นาง

เด็กหญิงเอาออกมาทั้งหมด เลือกเศษผ้าที่สีใกล้กับเสื้อที่สุด ไม่เหมือนนักแต่ใช้ได้ นางร้อยด้าย ครั้งแรกไม่เข้า ครั้งที่สองปลายด้ายแตก นางเอาเข้าปากเม้มให้แหลม แล้วลองใหม่

คราวนี้เข้า เด็กหญิงยิ้มเล็กน้อย จากนั้นเริ่มเย็บ ฝีเข็มแรกยาวเกินไป ฝีที่สองสั้น ฝีที่สามเฉียง นางหยุดดู ไม่สวย ท่านยายเย็บสวยกว่าแต่ถ้ารื้อออกก็ต้องทำใหม่ เด็กหญิงคิดอยู่พักหนึ่งแล้วเย็บต่อ เจ้าหมาขยับเข้ามานอนข้างขา

 

“อย่าโดนเข็ม” นางเตือน มันจึงวางหัวลงเด็กหญิงก้มหน้าก้มตาเย็บ บางครั้งเข็มแทงนิ้วนางสะดุ้ง แล้วเอานิ้วเข้าปาก จากนั้นทำต่อ จนในที่สุดเศษผ้าก็ปิดรูตรงข้อศอกได้ทั้งหมด นางยกเสื้อขึ้นดู แผ่นปะเอียงไปด้านหนึ่ง ด้ายด้านหลังก็พันกันเป็นปมแต่รูหายแล้ว “ใช้ได้” เด็กหญิงบอกตัวเอง ก่อนจะหันไปหาเจ้าหมา “ใช่หรือไม่”

มันหลับไปแล้ว นางจึงไม่ถามซ้ำ ก่อนออกไปหลังครัว เด็กหญิงนึกถึงมันเทศ นางกลับไปหยิบออกมาจากโต๊ะ คิดอยู่ครู่หนึ่งแล้วใส่ลงในหม้อ เติมน้ำ จากนั้นก่อไฟต้มทิ้งไว้ ถ้ากลับมาคงสุกพอดี

“วันนี้ไม่ต้องไปด้วย” เจ้าหมาที่เพิ่งตื่นลุกขึ้นทันที “หนาว” มันเดินมาที่ประตู “เจ้าก็หนาวเป็น” มันออกมายืนข้างนอกแล้ว เด็กหญิงจึงถอนใจ “ตามใจ” หนึ่งคนกับหนึ่งตัวออกจากเรือน

วันนี้ลมแรงจริง ๆ เด็กหญิงเอามือซุกเข้าในแขนเสื้อขณะเดิน เจ้าหมาวิ่งนำไปบ้าง หยุดดมพื้นบ้าง แล้วกลับมาหานาง เดินไปได้ครึ่งทาง มันก็หายเข้าไปในพุ่มไม้ เด็กหญิงหยุดทันที “อย่าไปไกล” หัวของมันโผล่ออกมาอีกครั้ง นางจึงเดินต่อ

 

หลังครัววันนี้เงียบกว่าวาน ไม่มีสำรับใหญ่ของที่ถูกทิ้งจึงมีไม่มาก เด็กหญิงได้เพียงก้านผักไม่กี่ชิ้นกับข้าวที่ติดก้นหม้อเป็นก้อนแข็ง นางกำลังจะกลับ หญิงวัยกลางคนคนเดิมก็เดินผ่าน เด็กหญิงจำได้ว่าเป็นคนที่เมื่อวานเรียกสาวใช้ใหม่ออกไป นางจึงหลบทาง หญิงคนนั้นเดินเลยไปสองก้าวแล้วหยุด

เด็กหญิงมอง อีกฝ่ายไม่ได้หันกลับมา เพียงพูดขึ้น “ข้าวก้นหม้อต้มกับน้ำให้นิ่มก่อนค่อยกิน” เด็กหญิงก้มมองก้อนข้าวในตะกร้า “เจ้าค่ะ” หญิงคนนั้นเดินต่อ เด็กหญิงยืนอยู่ที่เดิมครู่หนึ่งก่อนจะพูดตามหลังเบา ๆ “ขอบคุณเจ้าค่ะ”

ไม่รู้ว่าอีกฝ่ายได้ยินหรือไม่ นางไม่ได้หันมาขากลับ เด็กหญิงเจอของชิ้นหนึ่งตกอยู่ข้างทาง เป็นถุงหอมเล็ก ๆ สีชมพู ปักดอกไม้ด้วยด้ายสีขาวนางก้มลงเก็บ หอมมาก กลิ่นบางอย่างที่นางไม่รู้จักติดอยู่บนผ้า ถุงหอมสะอาด ใหม่ มุมหนึ่งมีพู่เส้นเล็กห้อยอยู่

เด็กหญิงไม่เคยมีของแบบนี้ นางพลิกดูด้านหน้า ด้านหลัง จากนั้นเอาเข้าใกล้จมูกอีกครั้งหอมจริง ๆ เจ้าหมาก็เข้ามาดม เด็กหญิงรีบยกหนี “ไม่ใช่ของกิน” มันยังดม “แล้วก็ไม่ใช่ของเรา”

นางพูด มือเล็กจับถุงหอมไว้มองไปตามทาง ไม่มีใคร นางเดินต่อไปอีกนิดก็เห็นสาวใช้สองคนกำลังก้มหน้าหาอะไรอยู่ใต้ต้นไม้ “หายไปไหนนะ”   “เมื่อครู่ยังอยู่ที่เอวคุณหนูรองเลย”

เด็กหญิงหยุด ก้มมองถุงหอมในมือจากนั้นเดินเข้าไป สาวใช้ทั้งสองหันมาทคนหนึ่งจำเด็กหญิงได้ สีหน้าชะงักเล็กน้อย

 

เด็กหญิงยื่นมือออก “นี่ใช่หรือไม่”สาวใช้รีบรับไป “ใช่!” นางพลิกดูแล้วถอนใจอย่างโล่งอก “ถ้าหาไม่เจอ พวกข้าต้องถูกลงโทษแน่” อีกคนมองเด็กหญิง ก่อนสายตาจะตกลงบนเสื้อเก่าที่มีรอยปะใหม่ตรงข้อศอก

เด็กหญิงไม่ได้พูดอะไรอีก กำลังจะเดินจากไป เสียงหนึ่งกลับดังขึ้น “เดี๋ยวก่อน” นางหันกลับ สาวใช้คนที่รับถุงหอมกำลังค้นอะไรในแขนเสื้อ ครู่หนึ่งก็หยิบขนมชิ้นเล็กออกมา

“เอาไป” เด็กหญิงมอง เป็นขนมแป้งสีขาว มีไส้บางอย่างอยู่ตรงกลาง “ให้ข้าหรือ”   “อืม”เด็กหญิงรับมา “ขอบคุณเจ้าค่ะ” สาวใช้โบกมือแล้วรีบกลับไป

 

นางยืนถือขนมอยู่ครู่หนึ่ง จากนั้นหันไปหาเจ้าหมา “เห็นหรือไม่” มันมองขนม “ข้าบอกแล้วว่าไม่ควรเอาของคนอื่น” เด็กหญิงดูภูมิใจมาก “เอาไปคืน ก็ได้ของกิน”

นางอดใจไม่กินขนมระหว่างทาง ถือกลับมาถึงเรือนทั้งชิ้น พอเปิดประตู กลิ่นมันเทศต้มก็ลอยออกมา เด็กหญิงตาโต “ลืม!” นางรีบวิ่งเข้าครัวไฟดับไปแล้ว น้ำในหม้อแห้งเกือบหมด โชคดีที่มันเทศไม่ไหม้ นางใช้ผ้าจับหม้อลงจากเตา แล้วหยิบมันเทศออกมา

เปลือกแตก เนื้อสีเหลืองข้างในนิ่มจนแทบหลุดออกมา เด็กหญิงมองมัน แล้วมองขนมในมือ วันนี้มีของกินสองอย่าง มากเกินไปแล้ว

นางจึงนั่งลงตรงโต๊ะ เจ้าหมานั่งตรงข้ามขนมถูกหักครึ่ง ครั้งนี้แตกเกือบเท่ากัน เด็กหญิงยิ้ม “เก่งขึ้นแล้ว” นางวางครึ่งหนึ่งลงในถ้วยบิ่นอีกครึ่งเก็บไว้ให้ตัวเอง

 

จากนั้นมันเทศก็ถูกแบ่งอีก “อันนี้เจ้าเป็นคนหา” นางจึงให้มันชิ้นใหญ่กว่า เจ้าหมากิน เด็กหญิงก็กิน ขนมหวานมาก ไส้ข้างในทำจากถั่วบดนางกินคำแรกแล้วหยุด ดวงตากลมก้มมองขนมในมือ หวานกว่าทุกอย่างที่เคยกินในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา

เด็กหญิงกัดอีกคำ คราวนี้เล็กกว่าเดิมอยากให้หมดช้า ๆ เจ้าหมากินของตัวเองหมดแล้วมันเงยหน้ามอง เด็กหญิงรีบเอาขนมที่เหลือซ่อนไว้ข้างหลัง “หมดแล้ว” มันมองหน้าท“ของเจ้าหมดแล้ว”

มันยังมอง เด็กหญิงขยับหนี “นี่ของข้า”เจ้าหมาไม่ได้เข้ามาแย่ง เพียงนั่งอยู่ที่เดิมเด็กหญิงมองมันอย่างระแวงอยู่ครู่หนึ่ง ก่อนค่อย ๆ เอาขนมกลับออกมากัดหนึ่งคำ เหลือคำสุดท้ายนางมองมัน แล้วมองเจ้าหมา สุดท้ายถอนใจยาว

“อ้าปาก” ขนมคำสุดท้ายถูกยื่นไปตรงหน้าเจ้าหมากินจากมือ เด็กหญิงเลียน้ำตาลที่ติดปลายนิ้ว “พรุ่งนี้ไม่มีแล้วนะ” มันนั่งนิ่ง “จริง ๆ” นางย้ำแล้วจึงหยิบมันเทศของตัวเองขึ้นมากินต่อ

 

คืนนั้นอากาศเย็นกว่าเมื่อคืนมาก เด็กหญิงตื่นขึ้นมากลางดึกเพราะเท้าเย็น นางขดตัวดึงผ้าห่มลงไปคลุมเท้า แต่ด้านบนก็เปิด ดึงขึ้นมาคลุมไหล่ เท้าก็โผล่ ผ้าห่มเล็กเกินไปแล้ว เด็กหญิงพลิกตัวอยู่สองครั้ง

สุดท้ายลุกขึ้น ในห้องมืด นางคลำไปยังหีบไม้ เปิดฝา มือเล็กค้นอยู่ข้างในจนเจอเสื้อผืนใหญ่ เสื้อของท่านยาย เด็กหญิงเอาออกมากลับขึ้นเตียง แล้วคลี่มันคลุมขา...พอดี นางนอนลงอีกครั้ง

กลิ่นบนเสื้อแทบไม่เหลือแล้ว มีเพียงกลิ่นไม้เก่าจากหีบกับกลิ่นผ้าแห้ง เด็กหญิงจับชายเสื้อไว้หลับตา ผ่านไปไม่นาน บางอย่างก็ขยับอยู่ข้างเตียง เจ้าหมา มันลุกขึ้น เดินวนหนึ่งรอบ ก่อนจะนอนลงชิดขอบเตียงกว่าเดิม

เด็กหญิงยื่นมือลงไป ปลายนิ้วแตะขนบนหลังของมัน อุ่น นางจึงปล่อยมือค้างไว้อย่างนั้น “หนาวหรือไม่” ไม่มีคำตอบ เด็กหญิงลืมตาในความมืดคิดอยู่พักหนึ่ง แล้วลุกขึ้นอีกครั้งเสื้อของท่านยายถูกดึงออกจากขาตัวเองครึ่งหนึ่ง

นางปล่อยชายเสื้อลงข้างเตียง คลุมไปบนตัวเจ้าหมาด้วย ส่วนที่เหลือยังคลุมขาของนาง ไม่มิดนักแต่พอได้ เด็กหญิงขยับตัวหาที่นอนใหม่“อย่าดึงนะ” เจ้าหมาไม่ขยับ “คนละครึ่ง” นางพึมพำ จากนั้นจึงหลับตาอีกครั้ง 

 

กลางเรือนท้ายจวนที่ไม่มีเตาอุ่น ไม่มีถ่านชั้นดี และไม่มีใครนำผ้าห่มผืนใหม่มาให้ เสื้อเก่าของหญิงชราคนหนึ่งพาดอยู่ระหว่างขอบเตียงกับพื้น คลุมเด็กหญิงได้ไม่หมด คลุมเจ้าหมาได้เพียงครึ่งตัว แต่ทั้งสองต่างก็มีส่วนของตนเอง 

เหมือนหมั่นโถว เหมือนไข่ต้ม เหมือนขนมหวานชิ้นเล็กเมื่อเย็น ของทุกอย่างที่มีไม่เคยมากพอ เด็กหญิงจึงแบ่งมันออกเป็นสองส่วนเสมอ 

ก่อนหลับ นางขยับปลายเท้าเข้าไปใต้เสื้อของท่านยายอีกนิด แล้วพึมพำเบามาก “พวกเราจะได้ไม่หนาว” คราวนี้ไม่มีใครต้องนอนหนาวอยู่เพียงลำพัง