รอวันดอกวสันต์เบ่งบาน

บทที่ 1 หมั่นโถวครึ่งก้อน

 

หมั่นโถวก้อนนั้นแข็งจนใช้นิ้วบิแทบไม่ออก เด็กหญิงจึงวางมันลงบนเข่า ใช้สองมือจับคนละด้านแล้วออกแรงหักเต็มที่อยู่สองสามครั้ง กว่าก้อนแป้งสีหม่นจะแตกออกจากกัน เศษแป้งแห้งร่วงกราวลงบนชายเสื้อที่ผ่านการปะมาหลายหน

นางก้มมองหมั่นโถวในมือ ชิ้นหนึ่งใหญ่อีกชิ้นเล็ก ลังเลอยู่ครู่หนึ่งจึงยื่นชิ้นเล็กไปตรงหน้าเจ้าหมาที่นั่งอยู่ข้าง ๆ “ของเจ้า” เจ้าหมาดม แต่ไม่ยอมกิน เด็กหญิงขมวดคิ้ว “ไม่กินหรือ” มันยังคงนั่งนิ่ง

นางมองมัน ก่อนจะมองหมั่นโถวชิ้นใหญ่ในมืออีกข้างหนึ่ง แล้วถอนใจเหมือนคนที่กำลังถูกเอาเปรียบ สุดท้ายจึงสลับกัน ชิ้นใหญ่ถูกวางลงตรงหน้าเจ้าหมา ส่วนชิ้นเล็กกลับมาอยู่ในมือของนาง

คราวนี้มันจึงก้มลงกิน” รู้ดีเชียว" เด็กหญิงบ่นพึมพำ แต่ตัวเองก็เริ่มกัดหมั่นโถวชิ้นเล็กบ้าง แข็งเกินไปนางกัดไม่เข้า ฟันซี่เล็กพยายามอยู่สองครั้ง ก่อนจะยอมแพ้ ลุกขึ้นจากธรณีประตูแล้วเดินเข้าไปในเรือน

ไม่นานก็กลับออกมาพร้อมถ้วยดินเผาใบหนึ่ง ในนั้นมีน้ำอยู่ครึ่งถ้วย นางเอาหมั่นโถวจุ่มลงไป กดแช่ไว้ครู่หนึ่งแล้วจึงนำขึ้นมากัดอีกครั้ง

คราวนี้กินได้ เจ้าหมาเงยหน้ามอง “ของเจ้าก็กินเองสิ” นางกอดถ้วยไว้กับอกแล้วขยับตัวนั่งลงข้างมัน ลานเล็ก ๆ หน้าเรือนมีหญ้าขึ้นแทรกตามรอยแตกของแผ่นหิน กิ่งไม้แห้งกองอยู่มุมหนึ่ง ข้างกำแพงมีราวไม้เตี้ย ๆ พาดผ้าสองชิ้นเอาไว้ ตัวหนึ่งเป็นเสื้อของเด็กหญิง อีกชิ้นเป็นผ้าห่มเก่าที่สีเดิมแทบดูไม่ออก

 

ผ้าห่มยังมีน้ำหยดอยู่ นางซักมันตั้งแต่เช้า แต่บิดน้ำออกไม่หมด แขนของนางเล็กเกินไป เมื่อก่อนมีคนช่วยบิดให้...เดี๋ยวนี้ไม่มีแล้ว เด็กหญิงเคี้ยวหมั่นโถวช้า ๆ พลางมองผ้าห่มที่แกว่งไปตามลม “คืนนี้คงแห้งกระมัง” ไม่รู้ว่าพูดกับตัวเองหรือพูดกับหมา เจ้าหมาไม่ได้ตอบอยู่แล้ว

นางกินต่อไปจนหมั่นโถวหมด จากนั้นยกถ้วยดื่มน้ำอีกสองอึกแล้วเทน้ำที่เหลือลงในชามบิ่นข้างตัวมัน “ดื่มเสีย” เจ้าหมาก้มลงเลียน้ำ เด็กหญิงนั่งดูอยู่ครู่หนึ่งจึงลุกขึ้น ปัดเศษแป้งบนเสื้อออก แล้วหยิบตะกร้าไม้ไผ่ใบเล็กซึ่งวางพิงกำแพง

หูตะกร้าข้างหนึ่งขาดไปแล้ว นางใช้เศษผ้ามัดเอาไว้หลายรอบ วันนี้ต้องไปดูหลังครัวอีกครั้งเมื่อวานนางได้ใบผักมาสองกำมือ ยังมีหัวไชเท้าครึ่งหัวที่คนครัวตัดส่วนช้ำทิ้ง

นางเก็บกลับมาตัดตรงที่เน่าออก แล้วต้มกับน้ำกินไปหนึ่งมื้อ ส่วนหมั่นโถวก้อนเมื่อครู่ได้มาเมื่อเช้า มันตกอยู่ข้างถังใส่เศษอาหาร มีรอยรองเท้าเหยียบอยู่ด้านหนึ่ง นางปัดดินออกแล้วเก็บกลับมาเช่นกัน ท่านยายเคยบอกว่า ของที่ขึ้นราแล้วห้ามกิน ของที่เหม็นเปรี้ยวก็ห้ามกิน แต่ถ้าเพียงตกพื้น เอาส่วนสกปรกออกเสียก็ยังกินได้

เด็กหญิงจำได้หมด ท่านยายยังเคยบอกอีกว่า หากไปหลังครัว ให้ไปตอนที่พวกเขาเริ่มเก็บสำรับมื้อกลางวัน เพราะของที่ถูกเททิ้งตอนนั้นมักยังใหม่ หากไปช้าเกินไป เศษอาหารจะถูกเทรวมกับน้ำล้างหม้อเสียหมด

 

นางจึงเงยหน้ามองท้องฟ้า ยังไม่ถึงเวลา “รอก่อน” เด็กหญิงบอกเจ้าหมา “ไปตอนนี้ไม่มีอะไรกินหรอก” นางวางตะกร้าลงตามเดิม แล้วเดินไปเก็บผ้าที่ตากอยู่ ผ้าห่มยังไม่แห้งจริง ๆ นางลองจับมุมหนึ่ง จากนั้นทำอย่างที่เคยถูกสอน จับผ้าสองด้านแล้วออกแรงบิด

ผ้าห่มผืนนั้นใหญ่เกือบเท่าตัวนาง เด็กหญิงกัดฟัน บิดไปได้เพียงนิดเดียว มือก็ลื่นเสียก่อน นางเซไปข้างหลังสองก้าว เกือบล้มก้นจ้ำเบ้าเจ้าหมาที่นอนอยู่ลุกขึ้นทันที เด็กหญิงหันมามองมัน

“ข้าไม่ล้ม” พูดจบก็กลับไปต่อสู้กับผ้าห่มอีกครั้ง คราวนี้นางพาดมันกับราวไม้แล้วใช้วิธีกดน้ำออกทีละส่วน แม้จะช้ากว่า แต่ทำได้ง่ายกว่า น้ำหยดลงบนรองเท้าผ้าเก่าจนเปียก นางก้มมอง แล้วขยับเท้าหนี

ท่านยายเคยเย็บรองเท้าคู่นี้ให้ ตอนนั้นมันยังใหญ่กว่านางเล็กน้อย ต้องยัดเศษผ้าไว้ตรงปลายเท้า เดี๋ยวนี้ไม่ต้องยัดแล้ว เด็กหญิงจำไม่ได้ว่ารองเท้าคู่ใหม่ควรไปขอจากใคร...นางจึงยังใส่มันต่อไป ตรงหัวรองเท้ามีรูเล็ก ๆ นางเย็บเองแล้วครั้งหนึ่ง ฝีเข็มเบี้ยวไปเบี้ยวมา แต่ยังไม่หลุด ถือว่าใช้ได้

เมื่อตากผ้าเรียบร้อย นางจึงกลับมานั่งใต้ชายคา เจ้าหมาขยับตามมานอนใกล้ ๆ “เจ้ามาจากไหน” นางถามมันเหมือนที่ถามทุกวัน มันไม่ตอบ “มีเจ้าของหรือไม่” เงียบเหมือนเดิม เด็กหญิงเอื้อมมือไปลูบหัวมันสองครั้ง

ขนของมันไม่ได้สะอาดนัก นางเคยคิดจะอาบน้ำให้ แต่ตอนนี้อากาศเริ่มเย็น หากมันป่วยขึ้นมา นางไม่มีเงินซื้อยาจึงรอให้อากาศอุ่นกว่านี้ก่อน

“ถ้ามีเจ้าของ เจ้าก็ควรกลับไป” เจ้าหมาวางคางลงบนขาหน้า “อยู่กับข้าไม่มีเนื้อให้กินหรอก” มันหลับตา เด็กหญิงจ้องมันอยู่ครู่หนึ่ง “ไม่ไปก็ตามใจ” นางดึงเข่าขึ้นมากอด เรือนท้ายจวนเงียบอย่างที่เคยเงียบ หลายปีก่อนตรงนี้เคยมีบ่าวพักอยู่หลายคน ภายหลังหลังคาด้านหนึ่งพังลง ห้องข้าง ๆ ถูกปิด ประตูเรือนใหญ่ขึ้นสนิม และไม่มีใครคิดซ่อมอีก

ตอนนี้เหลือเพียงห้องที่เด็กหญิงนอนหนึ่งห้อง ห้องครัวเล็กที่แทบไม่มีอะไรให้ทำ กับลานซึ่งหญ้าขึ้นสูงจนบางแห่งถึงเข่า

 

นางเคยถอนมัน ถอนอยู่สองวัน วันที่สามก็เลิก ท่านยายบอกว่าถ้าทำสิ่งใดไม่จำเป็นก็อย่าเสียแรง เพราะคนเราต้องเก็บแรงเอาไว้ทำสิ่งที่จำเป็นกว่า เด็กหญิงเห็นด้วย หญ้าจึงขึ้นต่อไป

ส่วนทางเดินเล็ก ๆ จากประตูเรือนไปถึงกำแพงด้านหลังถูกเหยียบจนเป็นทางแคบ เพราะนางใช้มันเป็นประจำ ตรงกำแพงมีช่องหนึ่ง เดิมคงเป็นรูที่สุนัขหรือสัตว์ตัวใดขุดไว้ นางค่อย ๆ ขยายมันทีละน้อยจนตัวเองมุดผ่านได้

หากเดินออกประตูหน้า ต้องผ่านเรือนบ่าวและลานซักล้าง คนเห็นมาก มุดกำแพงง่ายกว่าท่านยายเป็นคนพบนางครั้งแรกตอนกำลังพยายามลอดออกไปมตอนนั้นนางถูกดุเสียยกใหญ่

แต่วันรุ่งขึ้น ท่านยายกลับเอากิ่งไม้มาเขี่ยดินตรงปากรูออกให้กว้างกว่าเดิม เด็กหญิงคิดถึงตรงนี้แล้วหันไปมองข้างตัวตามความเคยชิน ไม่มีใครอยู่ มีเพียงเจ้าหมา นางจึงเอื้อมมือไปจับหูมันเบา ๆ “ไปกันเถอะ”

คราวนี้น่าจะถึงเวลาแล้ว เด็กหญิงยกตะกร้าขึ้นคล้องแขน เดินไปทางหลังกำแพง เจ้าหมาตามมาติด ๆ นางมุดออกไปก่อน พอโผล่อีกด้านก็ปัดดินออกจากเข่า จากนั้นนั่งยอง ๆ รอ

 

หัวของเจ้าหมาโผล่ตามมา ตัวมันใหญ่กว่านางคิดเล็กน้อยจึงติดตรงช่องอยู่พักหนึ่ง เด็กหญิงรีบจับขาหน้าของมัน “ค่อย ๆ มา” มันดิ้นสองทีแล้วหลุดพรวดออกมา เด็กหญิงที่กำลังดึงอยู่จึงหงายหลังลงกับพื้น ตะกร้ากระเด็นไปด้านหนึ่งนางนอนนิ่งไปชั่วครู่ เจ้าหมาเดินเข้ามาดมหน้า

“เพราะเจ้าเลย” เด็กหญิงลุกขึ้น นวดก้นตัวเองป้อย ๆ แล้วเก็บตะกร้า ครั้งนี้เจ้าหมาสะบัดหาง “ยังจะดีใจอีก” นางบ่น แต่ริมฝีปากกลับยกขึ้นนิดหนึ่ง ทางจากเรือนท้ายจวนไปถึงครัวไม่ไกลนัก หากใช้ทางเล็กหลังแนวกำแพงจะผ่านเพียงโรงเก็บฟืนกับลานเก็บของเก่า

เด็กหญิงรู้ว่าต้องหยุดตรงไหน รู้ว่าตรงไหนมีคนเดินผ่าน และรู้ว่าถ้าได้ยินเสียงสาวใช้คุยกันใกล้เข้ามา ควรหลบหลังต้นไม้ต้นใด ไม่ใช่ทุกคนจะไล่นาง บางคนเห็นแล้วเพียงทำเหมือนไม่เห็น นางชอบคนแบบนั้นที่สุด

เพราะหากถูกเห็น บางครั้งจะมีคนถามว่าออกมาทำไม นางไม่รู้จะตอบอย่างไร เดินไปได้ครึ่งทาง เสียงหัวเราะดังมาจากอีกด้านของกำแพง

เด็กหญิงหยุดฝีเท้า เจ้าหมาก็หยุดตาม “ชู่ว” นางยกนิ้วแตะริมฝีปากทั้งที่มันไม่ได้ส่งเสียงเสียงเด็กดังแว่วมาจากสวนด้านใน ตามด้วยเสียงสาวใช้หลายคน นางขยับเข้าใกล้ช่องระหว่างพุ่มไม้เล็กน้อย

มองผ่านไปเห็นเด็กหญิงตัวเล็กอีกคนกำลังวิ่งอยู่บนทางหิน เสื้อคลุมสีชมพูอ่อนพลิ้วตามหลัง บนศีรษะมีดอกไม้ผ้าสองดอก สาวใช้สามสี่คนเดินตาม บ้างถือของ บ้างถือขนม

“คุณหนูรอง ช้าหน่อยเจ้าค่ะ” เด็กคนนั้นหัวเราะแล้ววิ่งต่อ ไม่นานก็มีเด็กชายตัวเล็กกว่าเดินตามมา แม่นมจูงมืออยู่ข้างหนึ่ง “คุณชายน้อยอย่าวิ่งนะเจ้าคะ ประเดี๋ยวล้ม” คนกลุ่มนั้นผ่านไปอย่างรวดเร็ว

 

เด็กหญิงหลังพุ่มไม้มองอยู่ครู่หนึ่ง จากนั้นก้มมองตะกร้าในมือ เจ้าหมาเงยหน้ามองนาง “ไปเถอะ” นางไม่ได้ตามไป ไม่ได้เรียก เพียงเดินต่อไปทางหลังครัว เพราะหากช้าเกินไป ของที่ยังกินได้อาจถูกเทรวมกับน้ำล้างหม้อหมดเสียก่อน

วันนี้นางอยากได้อะไรนิ่ม ๆ สักหน่อย ฟันหน้าซี่หนึ่งของนางกำลังโยก หมั่นโถวแข็งกินลำบากเหลือเกิน เด็กหญิงเดินนำหน้า เจ้าหมาตามหลัง ไม่นานร่างเล็กทั้งสองก็หายไปหลังแนวกำแพง

ส่วนอีกฟากหนึ่งของจวน เสียงหัวเราะของเด็กสองคนยังดังอยู่ไกล ๆ ไม่มีใครสังเกตเลยว่าเมื่อครู่ หลังพุ่มไม้เก่าใกล้โรงเก็บฟืน...ยังมีเด็กอีกคนหนึ่งเดินผ่านไป