Mga Bawal Pag May Patay Mga Nobela at Kwento

Sana ay hindi ako nag-iisa kapag sinasabi kong may kamangha-manghang misteryo ang bumabalot sa mga paniniwala tungkol sa mga taon na ang nakalipas. Kapag ang usapan ay bumabagsak sa mga bawal na kaugnay ng mga patay, ramdam ko ang mga lokal na kwentong ikinukuwento ng mga lolo at lola. Halimbawa, sa ilang bahagi ng Pilipinas, may paniniwala na ang mga patay ay dapat na walang kakainin na masarap, tulad ng kanin o mga prutas. Ang dahilan daw dito ay maaaring magdala ito ng 'pagsisisi' o masamang kapalaran sa mga kakain. Minsan, iniisip ko ang tungkol sa mga rituals na isinasagawa sa mga burol - paano kaya kung naglalaro lamang ang imahinasyon ng tao? Pero sa likod ng mga superstisyon na ito, lumalabas ang mas malalim na paggalang sa mga namayapa at ang pagnanais na ipagpatuloy ang kanilang alaala.

Kadalasan, noong bata ako, ipinapahayag sa akin na dapat talagang umiwas sa pag-uusap tungkol sa mga patay sa harap ng pagkain. Naniniwala ang ilan na maaari iyong akitin ang masamang espiritu na tila minamasdan ang iyong bawat kagat. Minsan, naiisip ko kung gaano karaming mga ritwal ang umiiral na hindi nasusulat na nag-aangat sa ating mga alaala sa mga pumanaw, na naririyan palagi sa paligid. Sa tulong ng ating mga paniniwala sa mga bawal, tila nagbibigay ito ng mas malalim na pagkakabit sa ating kultura at tradisyon. Kung ako ay may kaibigan na kamakailan ay nawala ang magulang, tiyak na magiging mas maingat ako sa mga salitang aking bibitawan.

Laging may kwento ang mga tao tungkol sa mga usaping ito na tila walang katapusan. Iba't ibang bahagi ng bansa ang may kani-kanilang uri ng mga superstitions. Halimbawa, sa mga tagalog na komunidad, madalas may paniniwala na dapat iwasan ang mga itim na bagay sa bahay kung hindi mo nais na dalhin ang malupit na kapalaran ng mga darating. Lahat ito ay tulad ng isang malaking laro ng mga simbolo at kahulugan na nagbibigay liwanag sa ating pag-uugali. Ang mga babala tungkol sa mga dapat iwasan, para sa akin, ay nagsilbing bahagi ng ating pagkakakilanlan bilang mga Pilipino, tulad ng mga ritwal sa kasal o mga seremonya sa kapistahan.

Isang bagay na labis kong pinahahalagahan ay kung paano ang mga paniniwala na ito ay nagsisilbing tulay para maipasa ang kaalaman at aral mula sa isang henerasyon patungo sa isa pa. Sa huli, hindi lamang ito tungkol sa mga bawal kundi sa pag-alala at paggalang sa mga may buhay na. Sa bawat pagkakataon na dumadaan ako sa mga burol, palaging naaalala ko rin ang mga kwento ng mga pumanaw na kasama sa mga alaalang ito. Kaya, may mga oras na sinusubukan kong maipakita ang respeto sa kanilang yumaong alaala sa kahit anong paraan na kaya ko, mula sa mga simpleng panalangin hanggang sa mga munting seremonya.

Pagdating sa mga tradisyon at paniniwala tungkol sa mga patay, isa sa mga pinaka-nababahala sa akin ay ang pag-alam kung ano ang mga bawal. Tuwing nag-uusap kami ng pamilya at mga kaibigan tungkol sa mga seremonya ng pammatay ng aming mga ninuno, lagi akong nakikinig ng mabuti sa mga tradisyunal na mga panuntunan. Halimbawa, ang pagsusuot ng pula sa mga seremonya ng burol ay kadalasang ipinagbabawal dahil sa simbolismo nito na maaaring sabihin na nagdiriwang ka sa halip na nagluluksa. Isa pang halimbawa ay ang pag-iwas sa pagkain sa mga ganitong okasyon, bilang palatandaan ng paggalang. Ang mga ito ay hindi simpleng tradisyon; ito’y may malalim na ugat sa kultura at espirituwal na paniniwala, kaya mahalagang lumalim sa mga kultural na ito upang maunawaan ang kahalagahan ng mga ito.

Iba't ibang kultura, iba't ibang bawal! Sabihin na nating isang masayang pagkakataon sa isang kainan kasama ang mga kaibigan matapos ang isang mahalagang paglilibing. Agad na napansin ang hindi paglipat ng mga daliri sa mga pagkaing nahahawakan; isa itong hindi sinasadyang paglabag sa mga cultural norms. Sa tuwing nag-aanyaya ako ng mga kaibigan sa aming bahay, lagi akong maingat sa mga gawi. Kung ang isang taong nakakulong sa mga pamahiin ay nag-aalala, ang ganoong mga sensitibong sitwasyon ay kayamanan sa pag-unawa ng mga tradisyonal na halaga at aplikabong respeto.

Sa isang halimbawa, isang kasamahan sa paaralan ang nagbahagi ng tungkol sa kanyang lolo na namatay. Nabanggit niya na ang kanyang pamilya ay hindi pinapayagang magsuot ng itim sa kanilang mga funeral. Ito ay dahil sa kanilang paniniwala na sa halip na maging mausok at malungkot, mas mainam na ipagdiwang ang buhay ng namatay. Ang mga ganitong paniniwala ay maaaring maging magkakaiba, ngunit sila’y nagbibigay ng liwanag sa ating mga relasyon at pag-unawa sa buhay.

Para sa akin, ang pag-alam sa mga bawal sa patay ay hindi lamang nakatunghay na pagsunod sa mga tradisyon. Ito ay isang paraan para ipakita ang ating paggalang sa mga namatay at sa kanilang mga paborito. Sa mga seremonya, ang pag-unawa sa mga bawal at mga tradisyong ito ay nagiging mahalaga, dahil nagbibigay ito ng mas malalim na kabuluhan sa ating mga aksyon. Napagtanto ko na ang bawat kultura ay may kanya-kanyang istilo sa pagharap sa kamatayan, at ang mga bawal ay nagsisilbing tulay upang mas maging maayos ang pag-unawa at pakikisalamuha sa mga ito.

Sa kultura ng mga Pilipino, ang mga kaugalian at tradisyon tungkol sa patay ay puno ng kahulugan at simbolismo. Halimbawa, maaaring hindi ka makakakita ng mga pagdiriwang o malalakas na tunog sa paligid ng mga burol ng patay, dahil ang mga tao ay naniniwala na ito ay nagpapakita ng kawalang-galang sa namatay. Sa isang libing, kadalasang nakasuot ng itim ang mga tao bilang paggalang, at mayroong mga ritwal na isinasagawa para sa kaluluwa ng yumaong kaibigan o kamag-anak. Minsan, may mga espesyal na pagkain na inihahanda, at ang ilang mga pamilya ay nag-aalaga ng mga bulaklak sa paligid ng libingan upang ipakita ang kanilang pagmamahal.

Nariyan din ang mga paniniwala na ang mga espiritu ng namatay ay naglilibot sa paligid, kaya’t may mga ritwal na naglalayon na ma-engganyo ang mga ito o kaya’y maipagdasal ang mga kaluluwa upang hindi na sila bumalik. Karaniwan din sa mga Pilipino ang pag-iwas sa mga bagay na maaaring makatawag pansin sa mga espiritu, tulad ng mga kasangkapan na gawa sa kahoy, lalo na kung ito ay bago. Sa mga ganitong pagkakataon, ang mga alalahanin sa mga espiritu ay nagiging bahagi ng paniniwala at tradisyon ng pamilya.

Minsan, nagkakaroon din ng takot ang marami sa mga bagay na nagkakaroon ng koneksyon sa nahulog na mga tao. Hindi ito basta-basta nauunawaan ng iba, ngunit ang mga nakaranas ng mga ganitong sitwasyon ay nakakausap ng bukas ng mga saloobin at nakakapagbigay liwanag sa mga takot at pagdududa sa mga nawawalang mahal sa buhay. Ang mga sangay ng mga tradisyon na ito ay nagbibigay-buhay at nagpapayabong sa mga alaala ng mga yumaong, na nag-iiwan ng marka sa mga nakaramdam ng kanilang pagkawala.