บทที่ 2 คนที่ไม่ควรอยู่ตรงนี้

 

บทที่ 2 คนที่ไม่ควรอยู่ตรงนี้

 

หลังครัววันนี้มีของกินมากกว่าปกติ เด็กหญิงรู้ตั้งแต่ยังเดินไปไม่ถึง กลิ่นเนื้อตุ๋นลอยมาตามลม ปะปนกับกลิ่นแป้งทอดและน้ำแกงร้อน ๆ เสียงคนในครัวดังวุ่นวายกว่าทุกวัน มีทั้งเสียงเรียกหาเครื่องปรุง เสียงจานกระทบกัน และเสียงแม่ครัวใหญ่ดุสาวใช้ที่ยกสำรับช้า นางจึงไม่รีบเข้าไป

เด็กหญิงวางตะกร้าลงหลังพุ่มไม้แล้วนั่งยอง ๆ เจ้าหมานั่งลงข้างกัน “วันนี้ต้องรอนานหน่อย” มันหันมามองม “คนเยอะ” นางอธิบายเพิ่มราวกับมันจำเป็นต้องเข้าใจ

หลังจากนั้นหนึ่งคนกับหนึ่งตัวก็นั่งรอ ไม่นานสาวใช้สองคนเดินออกมาจากประตูหลังครัว คนหนึ่งถือถาดผลไม้ อีกคนถือกาน้ำชา เด็กหญิงขยับตัวเข้าไปหลังพุ่มไม้มากขึ้นโดยไม่ต้องคิด

เมื่อคนทั้งสองผ่านไป นางจึงชะโงกออกมาดูอีกครั้ง ยังไม่ถึงเวลา ท่านยายเคยบอกว่าเวลาอยากได้ของจากที่ใด อย่าเอาแต่จ้องของ ให้ดูคนด้วย คนยังไม่ไป ของก็ยังเอาไม่ได้

เด็กหญิงจำประโยคนั้นได้ดี นางจึงรอจนกระทั่งสำรับใหญ่จากเรือนด้านในเริ่มถูกยกกลับมา ถ้วยชามวางซ้อนกันบนถาด บางจานเหลืออาหารอยู่เกือบครึ่ง บางจานถูกแตะไปเพียงไม่กี่คำ ดวงตาของเด็กหญิงตามถาดเหล่านั้นไปเงียบ ๆ วันนี้น่าจะได้ของดี

 

นางรอจนคนครัวเริ่มเทเศษอาหารแยกลงถัง จึงยกตะกร้าขึ้น “อยู่ตรงนี้นะ” นางบอกเจ้าหมา มันลุกตามมเด็กหญิงหันกลับมา “ไม่ได้” มันหยุด “ถ้าเจ้าเข้าไป พวกเขาจะไล่” เจ้าหมานั่งลงอีกครั้ง

เด็กหญิงพอใจแล้วจึงค่อย ๆ เดินออกจากที่ซ่อน คนครัวเห็นนาง หญิงวัยกลางคนที่กำลังล้างผักชะงักมือเล็กน้อย ก่อนจะก้มหน้าทำงานต่อ อีกคนเหลือบมองเพียงแวบเดียว ไม่มีใครทัก เด็กหญิงชอบแบบนี้ นางเดินไปยังถังไม้ใบหนึ่งซึ่งตั้งห่างจากประตูครัว ตรงนั้นเป็นที่ทิ้งผักกับอาหารที่ยังไม่เน่า ส่วนของเสียจริง ๆ จะถูกเทอีกทางหนึ่ง

นางวางตะกร้าลงแล้วเริ่มเลือก ใบผักกาดสองใบ หัวผักกาดชิ้นหนึ่ง แป้งทอดครึ่งชิ้นที่เย็นแล้ว เด็กหญิงหยิบมันขึ้นมาดมก่อน ไม่เหม็น ใส่ตะกร้าได้ ขณะกำลังคุ้ยอยู่ เสียงหนึ่งก็ดังขึ้นจากด้านหลัง “เจ้าเป็นใคร” มือเล็กหยุดทันที

เด็กหญิงค่อย ๆ หันกลับมา สาวใช้ผู้หนึ่งยืนอยู่ไม่ไกล อายุคงยังไม่มากนัก เสื้อผ้าที่สวมดูใหม่กว่าคนอื่น นางถือถาดเปล่าไว้ในมือและกำลังมองเด็กหญิงตั้งแต่ศีรษะจรดเท้า

“ลูกบ่าวเรือนใด เหตุใดมาคุ้ยของตรงนี้” เด็กหญิงไม่ตอบ นางก้มลงหยิบตะกร้า สาวใช้กลับเดินเข้ามาใกล้ “ข้าถามไม่ได้ยินหรือ” คนในครัวบางคนเงยหน้าขึ้น เด็กหญิงกำหูตะกร้าแน่นขึ้นเล็กน้อย

นางไม่ได้กลัวว่าจะถูกตี ของพวกนี้ถูกทิ้งแล้ว ท่านยายบอกว่า ของที่เจ้าของไม่เอาแล้ว เก็บได้ “ข้าเอาของที่ทิ้งแล้ว” นางตอบ สาวใช้ขมวดคิ้ว “ข้าถามว่าเจ้าเป็นใคร” เด็กหญิงเงียบไปอีกครั้ง

คำถามนี้ตอบยากกว่า ก่อนที่สาวใช้จะซักต่อ หญิงวัยกลางคนที่นั่งล้างผักอยู่ก็พูดขึ้นโดยไม่เงยหน้า “เสี่ยวชุ่ย มาช่วยยกของทางนี้”

“แต่เด็กคนนี้....”

“อย่ายุ่งเลย”

น้ำเสียงนั้นไม่ดัง สาวใช้ใหม่หันไปมองคนพูด ก่อนจะหันกลับมามองเด็กหญิงอีกครั้ง “นางเป็นลูกใครกัน” ไม่มีใครตอบทันทีใเสียงมีดสับผักดังต่อไปสองสามครั้ง

ในที่สุดหญิงอีกคนจึงพูดเบา ๆ “คุณหนูใหญ่” สาวใช้ชะงัก สายตาที่มองเด็กหญิงเปลี่ยนไปทันที “คุณหนู...ใหญ่?”

นางหันมองเด็กตรงหน้าอีกครั้ง เสื้อผ้าเก่ารองเท้าปะ ผมรวบอย่างลวก ๆ จนมีปอยเล็กหลุดลงข้างแก้ม ในมือถือตะกร้าที่ใส่ของซึ่งเพิ่งหยิบขึ้นมาจากถังทิ้งเศษอาหาร

 

สาวใช้ดูเหมือนอยากถามอะไรต่อ แต่หญิงล้างผักพูดอีกครั้ง “เสี่ยวชุ่ย” คราวนี้เสียงหนักกว่าเดิม สาวใช้จึงปิดปาก เด็กหญิงไม่ได้รอฟังต่อ นางหิ้วตะกร้าเดินออกมา พอพ้นมุมกำแพง เจ้าหมาก็ลุกขึ้นทันที “ได้มาเยอะเลย” นางบอกมัน

เหมือนเมื่อครู่ไม่มีอะไรเกิดขึ้น เด็กหญิงนั่งลงหลังโรงเก็บฟืนแล้วหยิบแป้งทอดออกมาครึ่งชิ้นนั้นมีไส้เนื้ออยู่ด้วย นางมองอยู่พักหนึ่ง จากนั้นฉีกออกเป็นสองส่วน ครั้งนี้ตั้งใจแบ่งให้เท่ากัน “วันนี้เจ้าไม่ต้องเลือก”

ชิ้นหนึ่งวางตรงหน้าเจ้าหมา อีกชิ้นอยู่ในมือนาง เด็กหญิงกัดคำเล็ก ๆ แป้งเย็นแล้ว แต่ยังนิ่มกว่าหมั่นโถวเมื่อเช้ามาก ไส้ด้านในมีรสเค็มและมัน นางเคี้ยวช้า ๆ “อร่อย” เจ้าหมาก็กินส่วนของมัน เด็กหญิงจึงยิ้ม แต่ยังไม่ทันกินหมด เสียงคนจำนวนมากก็ดังมาจากทางเดินด้านหน้า

 

นางรีบเก็บแป้งที่เหลือลงตะกร้า จากนั้นดึงเจ้าหมาเข้าไปหลบหลังฟืนด้วยกัน คราวนี้ไม่ใช่สาวใช้ธรรมดา เสียงฝีเท้าหลายคู่ดังใกล้เข้ามา มีเสียงผู้หญิงพูดคุยกัน ก่อนเสียงหนึ่งจะดังชัดขึ้น “ฮูหยินกำชับแล้ว ของที่คุณชายน้อยกินต้องทำใหม่ทุกมื้อ หากเหลือก็ทิ้ง อย่าเอากลับไปอุ่น”

“เจ้าค่ะ”

“แล้วรังนกที่ส่งมาจากทางใต้เล่า”

“ตุ๋นไว้แล้วเจ้าค่ะ รอคุณชายน้อยตื่นจะยกไปทันที”

“คุณหนูรองก็อยากได้ บอกครัวทำเพิ่มอีกถ้วย”

คนกลุ่มนั้นเดินผ่านไป เด็กหญิงนั่งนิ่งอยู่หลังฟืน เจ้าหมาอยู่ข้างขา นางไม่ได้สนใจรังนกไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามันคืออะไร แต่จำคำหนึ่งได้ คุณชายน้อยเด็กคนเมื่อครู่ เด็กหญิงก้มมองแป้งทอดครึ่งชิ้นที่เหลืออยู่ในตะกร้า ครู่หนึ่งจึงหยิบมันขึ้นมากินต่อ วันนี้ของกินเยอะจริง ๆ นางคิดว่าพรุ่งนี้อาจมาอีก

ตอนกลับเรือน เด็กหญิงไม่ได้ใช้ทางเดิมบริเวณโรงเก็บฟืนมีคนเข้าออกมากขึ้น นางจึงอ้อมไปทางสวนเก่าซึ่งแทบไม่มีใครใช้ เจ้าหมาเดินตามหลัง ตะกร้าบนแขนหนักกว่าตอนมาเล็กน้อย นางได้หัวผักกาดกลับมาครึ่งหัว ใบผักหลายใบ แป้งทอดอีกหนึ่งชิ้น และกระดูกหมูที่ยังมีเนื้อติดอยู่

กระดูกชิ้นนั้นนางตั้งใจเก็บไว้ให้เจ้าหมาเดินไปได้ไม่ไกล เด็กหญิงก็หยุด ข้างหน้ามีศาลาเล็กอยู่กลางสวน ปกติไม่มีใครมา แต่วันนี้มีคนหญิงสาวผู้หนึ่งนั่งอยู่ในศาลา เด็กหญิงมองเห็นเพียงด้านข้าง

อาภรณ์สีแดงเข้มปักลายละเอียด กระโปรงยาวทอดลงข้างเก้าอี้ เส้นผมดำสนิทเกล้าอย่างประณีต มีปิ่นหยกเสียบอยู่เพียงไม่กี่ชิ้น แต่แม้อยู่ห่างออกมา เด็กหญิงก็ยังมองเห็นว่าของเหล่านั้นงดงามกว่าสิ่งใดที่เคยอยู่ในเรือนท้ายจวนของนาง

หญิงผู้นั้นกำลังหัวเราะ ตรงข้ามกันเป็นบุรุษในชุดสีเข้ม ร่างสูงใหญ่ นั่งหันหลังให้เด็กหญิง บนโต๊ะมีน้ำชาและขนมหลายอย่าง เด็กหญิงหยุดอยู่หลังต้นไม้ ไม่ใช่เพราะอยากดู ทางกลับเรือนต้องผ่านตรงนั้น

นางกำลังคิดว่าจะอ้อมไปทางใด เจ้าหมากลับเดินออกไปหนึ่งก้าว เด็กหญิงรีบคว้าขนตรงหลังคอมัน “อย่า” นางกระซิบ เจ้าหมาหยุด เสียงจากศาลาดังมาอีก “วันนี้เจ้าแทบไม่ได้กินอะไร” เป็นเสียงบุรุษ หญิงสาวหัวเราะเบา ๆ “ข้าไม่หิว” “เมื่อครู่ก็พูดเช่นนี้” เขาหยอกเย้านาง “ท่านจะบังคับข้าหรือ” หลังจากนั้นมีเสียงหัวเราะอีกครั้ง

เด็กหญิงก้มลงมองเจ้าหมา “ไปทางอื่น” นางตัดสินใจ กำลังจะถอยกลับ เสียงเล็ก ๆ เสียงหนึ่งกลับดังมาจากอีกด้าน “ท่านแม่!” นางมองตามเสียง เด็กหญิงในเสื้อคลุมสีชมพูที่นางเห็นเมื่อครู่กำลังวิ่งเข้าไปในศาลา

สาวใช้หลายคนตามหลัง “คุณหนูรอง อย่าวิ่งเจ้าค่ะ!” เด็กน้อยไม่ฟัง วิ่งตรงเข้าไปหาหญิงสาวในชุดแดง หญิงผู้นั้นหันมาใบหน้าของนางปรากฏเต็มตา เด็กหญิงหลังต้นไม้มองอยู่เงียบ ๆ หญิงในศาลางดงามมาก ผิวขาวละเอียด ดวงตาเป็นประกายระยับ ริมฝีปากอิ่มแดงเรื่อ เมื่อยิ้มขึ้นมา แม้แต่ปิ่นหยกบนศีรษะก็ดูเหมือนจะสว่างตามไปด้วย

เด็กหญิงเสื้อชมพูวิ่งเข้าไปกอด หญิงสาวรับตัวไว้แล้วใช้ผ้าเช็ดหน้าซับเหงื่อบนหน้าผากให้

“เหตุใดวิ่งมาเช่นนี้”

“ข้าคิดถึงท่านแม่”

“เพิ่งจากกันไม่ถึงครึ่งชั่วยาม”

“ก็คิดถึงแล้ว”

หญิงสาวหัวเราะ บุรุษที่นั่งอยู่ตรงข้ามยื่นมือมาลูบศีรษะเด็กหญิงด้วย ไม่นานเสียงคุณชายน้อยก็ดังตามมา เด็กชายเดินไม่เร็ว แม่นมจึงจูงมือเข้ามา หญิงสาวกวักมือเรียกทันที “มาหาแม่”

เด็กชายปล่อยมือแม่นมแล้วเดินเข้าไปคราวนี้หญิงสาวอุ้มเขาขึ้นนั่งบนตัก บุรุษข้างกายหยิบขนมบนโต๊ะส่งให้ลูกสาว ส่วนหญิงสาวบิขนมอีกชิ้นเป็นคำเล็ก ๆ ป้อนเด็กชาย ศาลาเล็กจึงเต็มไปด้วยเสียงพูดคุย

 

เด็กหญิงหลังต้นไม้ยังคงยืนอยู่ที่เดิมเจ้าหมาขยับตัว นางจึงก้มลง “อย่าส่งเสียง” มือเล็กยังจับขนตรงหลังคอของมันไว้ ครู่หนึ่งนางจึงค่อย ๆ ถอย หนึ่งก้าว สองก้าว แล้วหันหลังเดินไปอีกทาง ไม่ได้เรียกคนในศาลา ไม่ได้เดินเข้าไปหา

ทางอ้อมไกลกว่าเดิมมาก กว่าจะกลับถึงเรือน แดดก็คล้อยไปทางตะวันตกแล้ว เด็กหญิงวางตะกร้าลง ก่อนหยิบกระดูกหมูออกมา “ของเจ้า” เจ้าหมารับไปคาบ นางเอาหัวผักกาดกับใบผักเข้าไปเก็บในครัวเล็ก แป้งทอดที่เหลือยังมีอีกหนึ่งชิ้น

เด็กหญิงคิดอยู่ครู่หนึ่ง ก่อนแบ่งครึ่งเหมือนเดิม ครึ่งหนึ่งวางไว้สำหรับพรุ่งนี้ อีกครึ่งกินวันนี้ ท่านยายเคยบอกว่า หากวันนี้หาได้มาก อย่ากินหมด เพราะไม่มีใครรู้ว่าพรุ่งนี้จะหาได้หรือไม่...นางจำได้

เมื่อจัดของเรียบร้อย เด็กหญิงจึงออกมานั่งตรงธรณีประตูอีกครั้ง เจ้าหมากำลังแทะกระดูกอยู่ไม่ไกล แสงเย็นตกลงบนลาน ผ้าห่มแห้งแล้ว

 

อย่างน้อยคืนนี้ไม่ต้องนอนกับผ้าชื้น เด็กหญิงมองมันอย่างพอใจ จากนั้นสายตาจึงเลื่อนไปยังเจ้าหมา “วันนี้ข้าเห็นท่านแม่ด้วย” เสียงเล็กพูดขึ้นอย่างไม่มีปี่มีขลุ่ย เจ้าหมาหยุดแทะกระดูก

เด็กหญิงไม่ได้มองมัน นางกำลังแกะด้ายเส้นหนึ่งที่หลุดออกจากแขนเสื้อ “น้องสาวก็อยู่” ดึงไม่ออกนางจึงใช้ฟันกัด “น้องชายก็อยู่” ด้ายขาดแล้ว

เด็กหญิงเอาเศษด้ายวางไว้ข้างตัว เผื่อยังใช้มัดอะไรได้ เงียบไปครู่หนึ่งจึงพูดต่อ “ท่านพ่อก็อยู่” เจ้าหมาวางกระดูกลง มันเดินเข้ามาใกล้แล้วนั่งข้างนาง เด็กหญิงหันมามอง “เจ้ากินเสร็จแล้วหรือ”

มันไม่ได้กลับไปหากระดูก นางจึงลูบหัวมัน ครั้งหนึ่ง สองครั้ง ก่อนจะเอนตัวพิงเสาประตู “ท่านแม่สวยมาก” น้ำเสียงนั้นไม่มีความน้อยใจ เหมือนเพียงบอกสิ่งที่เห็นมา “น้องสาวก็สวย” นางคิดอีกหน่อย “คุณชายน้อยก็น่ารักจริง ๆ ” คราวนี้เจ้าหมาขยับเข้ามาชิดขานาง

 

เด็กหญิงก้มมอง แล้วหัวเราะเบา ๆ “แต่เจ้าสกปรก” มือเล็กขยี้ขนบนหัวมัน “ข้าก็สกปรก” นางจึงดูพอใจขึ้นมา “พวกเราเหมือนกัน”

 

แสงสุดท้ายของวันค่อย ๆ หายไปจากลานเรือน เด็กหญิงลุกขึ้นไปเก็บผ้าห่ม มันยังชื้นตรงมุมหนึ่งเล็กน้อย แต่คืนนี้น่าจะใช้ได้ นางลากผ้าผืนใหญ่เข้าไปในห้องอย่างทุลักทุเล เจ้าหมาเดินตามประตูไม้เก่าถูกปิดลง ไม่นานเรือนท้ายจวนก็กลับมาเงียบอีกครั้ง

อีกด้านหนึ่งของกำแพง โคมไฟในเรือนใหญ่ทยอยถูกจุดขึ้นทีละดวง ส่วนเรือนท้ายจวนไม่มีโคม เด็กหญิงจุดตะเกียงน้ำมันดวงเล็กที่เหลือน้ำมันอยู่เพียงก้นถ้วย ก่อนจะรีบดับมันเมื่อจัดที่นอนเสร็จ

ต้องประหยัด ในความมืด นางคลี่ผ้าห่มออกแล้วมุดเข้าไป เจ้าหมานอนอยู่ข้างเตียงเตี้ยผ่านไปครู่หนึ่ง มือเล็กก็ยื่นลงมาจากขอบเตียงคลำอยู่สองสามครั้งจนเจอหัวของมัน นางลูบเบา ๆ “พรุ่งนี้เราไปหาอะไรกินกันอีกนะ”

เจ้าหมาไม่ส่งเสียง มือเล็กยังวางอยู่บนหัวมัน ไม่นานลมหายใจของเด็กหญิงก็ค่อย ๆ สม่ำเสมอ

ในจวนแม่ทัพซึ่งมีผู้คนอยู่หลายร้อยชีวิต ไม่มีใครมาที่เรือนท้ายจวนในคืนนั้น และไม่มีใครรู้ว่าเด็กหญิงซึ่งพวกเขาแทบลืมไปแล้ว วันนี้มีเพื่อนเพิ่มขึ้นมาหนึ่งตัว