Del Pilar Novels & Stories

Sobrang nakakainspire kapag inaalala si Marcelo H. del Pilar—para sa akin, isa siyang matapang na manunulat na ginamit ang panulat bilang sandata. Madali kong isasalaysay ang buod niya para sa bagong mambabasa: ipinanganak siya sa Bulacan, naging abugado at aktibo sa paglaban sa katiwalian ng mga prayle at kolonyal na pamahalaan noong huling bahagi ng 1800s. Naiwang maraming sulatin at mga liham na tumuligsa sa pang-aabuso at nagtaguyod ng reporma.

Kung tutuusin, ang pinakamahalagang bahagi ng kwento ni Del Pilar ay ang kanyang trabaho sa pahayagang 'La Solidaridad' at ang mapanuring satire na 'Dasalan at Tocsohan'. Sa paghahalo ng talinghaga at sarcasm, pinakita niya kung paano ginamit ang wika para umantig sa damdamin ng bayan. Pinatibay din ng kanyang pagkatapon sa Espanya at pakikipagsapalaran doon ang impluwensya niya sa propaganda para sa reporma. Para sa bagong mambabasa, mahalaga ring malaman ang kanyang mga alyansa—sila Rizal, Mabini, at iba pa—na naghubog ng kilusang propaganda.

Bilang paalala, hindi siya perpekto at may mga parteng kontrobersyal ang kanyang estilo, pero malalim ang epekto niya sa nasyonalismong Pilipino. Nakakaantig isipin na ang simpleng panulat ay naging bahagi ng malawak na pagbabago—iyon ang dahilan kung bakit gustung-gusto kong ibahagi ang kanyang kwento sa sinumang kakabasa pa lamang.

Sobrang naiinspire ako tuwing naiisip si Marcelo del Pilar—para sa akin, ang pinaka-maigting niyang aklat na dapat basahin ng kahit sino na gustong maunawaan ang kolonyal na Pilipinas ay ang 'Dasalan at Tocsohan'.

Hindi lang ito basta koleksyon ng satirikong panalangin; ito ay isang mapanuring pahayag laban sa kapangyarihan ng mga prayle at kung paanong ginagamit ang relihiyon bilang instrumento ng pananakop. Ang wika niya, kahit panahong Kastila at Tagalog ang pinaghalong istilo, nakakapanindig ng balahibo dahil direkta at mapanukso. Nang basahin ko ito noon sa kolehiyo, parang nabuhay ang mga eksenang pinipintahan ni del Pilar—mga tauhang nagkukuwento ng pang-aapi at kabataang nagtatangkang magmulat ng kaisipan.

Kung ika’y gustong magsimula sa mga akda ng reporma at propaganda, simulan sa 'Dasalan at Tocsohan' at saka palawakin sa mga sulatin niya sa 'La Solidaridad' at sa mga sanaysay na nagtutuligsa sa 'frailocracy'. Malalaman mo di lang ang kasaysayan kundi pati ang istilo ng pakikipaglaban gamit ang panulat, at para sa akin, iyon ang pinaka-cool: ang tapang ng pluma laban sa espada.

Sobrang saya kapag naghahanap ako ng lumang kopya ng isang makasaysayang aklat—lalo na ang mga unang edisyon. Kapag ang hinahanap mo ay isang first edition ng akda ni Marcelo H. del Pilar, unang ginagawa ko ay magtungo sa mga antiquarian shops sa Maynila; may ilang tindahan sa Quiapo at Intramuros na naglilista ng mga rare na Filipiniana. Madalas rin akong dumaan sa mga book fairs at estate sales dahil doon lumalabas ang mga hidden gems.

Bukod sa physical na tindahan, hindi ko iniiwan ang online options: tingnan ang 'eBay', 'AbeBooks', at pati ang lokal na marketplaces tulad ng Carousell at Facebook Marketplace. Kapag may nakita, laging tanungin ang seller tungkol sa publisher, taon ng paglathala, at anumang marka o stamp na magpapatunay ng provenance. Kung seryoso ka, humingi ng malinaw na larawan ng colophon at first pages para ma-verify ang first edition status.

Sa huli, maghanda kang makipag-negotiate at maging mapanuri sa kondisyon ng aklat—ang halaga ng isang first edition ay sobrang naka-depende sa estado at kasaysayan nito. Masarap at nakaka-adrenal ang paghahanap; para sa akin, bawat matagpuang kopya ay parang maliit na tagumpay.