Romans & histoires Ricky Lee National Artist

Ako yata ang taong laging naaakit sa mga lumang aklat at lumang litrato, kaya tuwing pinag-uusapan si Rizal, agad kong naiisip ang kanyang mga obra na siya mismo ang lumikha. Si José Protacio Rizal Mercado y Alonso Realonda — kilala natin bilang José Rizal — ang sumulat at naglikha ng mga pinakasikat na gawa na nag-iwan ng malalim na bakas sa kasaysayan ng Pilipinas. Kasama rito ang nobelang 'Noli Me Tangere' at ang sumunod na mas madilim na 'El Filibusterismo', pati na rin ang mga tula tulad ng 'Mi Últimos Adios' at daan-daang liham at sanaysay na nagpabago sa kamalayan ng maraming Pilipino.

Bilang isang tagahanga ng panitikan, talagang humahanga ako sa kanyang lawak ng interes: hindi lang siya manunulat kundi gumawa rin ng mga larawan, sketch, at maliit na eskultura. Makikita mo sa kanyang mga sulatin ang pagmamalasakit sa lipunan, ang talas ng obserbasyon sa mga taong nasa paligid niya, at ang tapang na ilahad ang mga katiwalian ng panahon. Sa madaling salita, ang kilalang "likhang sining ni Rizal"—kung ibig sabihin mo ang mga tanyag na nobela at tula—ay gawa mismo ni Rizal.

Kung babalikan mo, hindi lang ito basta mga akdang pampanitikan; mga armas din ang mga iyon sa kanyang pakikibaka para sa reporma. Kaya kapag tinitingnan ko ang kanyang mga gawa, ramdam ko ang kombinasyon ng sining at misyon — at iyon ang dahilan kung bakit patuloy pa ring nababasa at pinag-aaral ang kanyang mga sinulat hanggang ngayon.