Romans & histoires Major Historical Events In The Philippines

Teka, pag-usapan natin ang sandaling talagang nagbago ang daloy ng kasaysayan para sa atin: ang paglalathala ng ‘Noli Me Tangere’ at kasunod nitong ‘El Filibusterismo’. Para sa akin, hindi lang ito mga nobela—ito ang mga salamin na kumislap sa mukha ng lipunan at pinilit ang mga Pilipino na tumingin sa kanilang sariling sugat.

Nakita ko noon kung paano nagbago ang diskurso: mula sa simpleng pagpapahayag ng hinaing tungo sa organisadong panawagan para sa reporma. Ang unang nobela ay nagbuklod ng damdamin laban sa katiwalian ng simbahan at kolonyal na pulitika; ang ikalawa naman ay nagbigay ng mas marahas at mapanuring tinig na nagpalalim ng pag-iisip ng mga mambabasa. Ang mga sulating ito ang naging pinagkunan ng mga bagong ideya—pilosopiya ng kalayaan, diwa ng pakikibaka, at isang imahen ng Pilipinong marunong tumindig.

Bilang isang taong mahilig magbasa at magkwento sa mga kaibigan ko, naramdaman ko kung paano nagsimula ang pagbabago dahil sa panitikan: kumalat ang mga akda, napag-usapan sa salon at kapehan, at dahan-dahang nagbukas ang camara obscura ng kamalayan. Kaya, kung tatanungin ako kung ano ang pinakamahalaga, pipiliin ko ang lakas ng kanyang salita—dahil ang salita ni Rizal ang unang nagpagising sa kolektibong budhi ng bayan, at doon nagsimula ang mga susunod na kilos at sakripisyo.