Philippines God Novels & Stories

Nakakabighani ang kwento ni Padre José Burgos sa akin—hindi lang dahil sa kanyang imahen bilang isang pari, kundi dahil siya ang naging simbolo ng tinatawag na 'Gomburza' na malakas na naka-ukit sa kasaysayan ng Pilipinas. Ako mismo, noong nag-aaral pa ako sa mataas na paaralan, lagi kong napapaisip kung paano nagbunsod ang kanilang pagkabitay noong 1872 ng mas malawak na damdamin ng nasyonalismo. Si Burgos, kasama sina Mariano Gómez at Jacinto Zamora, ay pinaniniwalaang inosente sa mga paratang ukol sa Cavite mutiny, ngunit ginamit ang kaso para takutin at supilin ang mga repormista.

May mga bahagi sa buhay ni Burgos na talaga namang tumatatak: ang kanyang paninindigan para sa secularization ng simbahan sa Pilipinas, ang pakikipaglaban para sa karapatan ng mga paring Pilipino, at ang kanyang pagiging boses ng mga prayleng Pilipino na hindi pumapayag sa ganap na kontrol ng mga prayleng Espanyol. Nakakatuwang isipin na ang pagkamatay nila ay hindi nagwakas sa kanilang ideya—sa halip, naging gasolina pa ito para kay José Rizal at sa iba pang mga reporma at kalaunan ay rebolusyon.

Bilang isang tao na mahilig magbasa ng kasaysayan at maglakbay sa mga lumang simbahan, mahahalata ko ang koneksyon ng personal na sakripisyo ni Burgos sa kolektibong alaala ng bansa. Hindi perpekto ang kanyang kwento—may konting bahagi ring pambihira at kontrobersyal—pero para sa akin, siya ay isang paalaala na ang tapang at prinsipyo ay may malaking epekto, kahit pa ang buhay ay maikli lamang.

Tara, simulan natin sa pinaka-madalas na binabanggit sa mga kwento ng matatanda — si Bathala ang pangunahing diyos sa mitolohiyang Tagalog. Lumaki ako sa pakikinig ng mga kuwentong ito mula sa lola at mga kapitbahay, kaya natural lang na masigla ako kapag napag-uusapan ang paksang ito. Sa tradisyong Tagalog, si Bathala (minsan sinasabing 'Bathalang Maykapal') ang itinuturing na pinakamakapangyarihang nilalang: tagapaglikha ng langit at lupa, tagapamahala ng mga diyos at espiritu, at tinuturing na pinagmulan ng buhay.

Maraming bersyon ng kuwento tungkol sa kanya — may nagsasabing lumalang siya ng mga tao mula sa putik o luwad, may iba namang nagsasabing siya ang nag-ayos ng mga diyos at tumatakda ng mga batas ng kalikasan. Karaniwan ding binabanggit na may mga anak o kapatid si Bathala na mga diyosa at diyos ng kalawakan: sina Mayari (simbolong buwan), Tala (mga bituin), at Apolaki (araw o digmaan, depende sa bersyon). Dahil sa pagdating ng mga Kastila, inangkop ng mga mananakop ang konsepto ni Bathala sa kanilang Diyos at nagkaroon ng halo-halong pananaw, kaya may pagka-syncretic din ang ilang bersyon ng alamat.

Sa personal, nakikita ko si Bathala bilang sentrong imahe ng pag-uusap tungkol sa pinagmulan ng ating mga kuwento — hindi lang basta diyos sa kabuuan, kundi simbolo rin ng pag-uugnay ng mga sinaunang Paniniwala at ng modernong pagka-Filipino. Kahit na iba-iba ang bersyon, iisa ang paghanga: binibigyan tayo ng pangalan at mukha para sa mga tanong kung paano nagsimula ang lahat, at yun ang nakakakilig sa akin tuwing naaalala ang mga alamat ng ating mga ninuno.