Novel & Cerita Philippine Mythology Gods And Goddesses

Tara, simulan natin sa pinaka-madalas na binabanggit sa mga kwento ng matatanda — si Bathala ang pangunahing diyos sa mitolohiyang Tagalog. Lumaki ako sa pakikinig ng mga kuwentong ito mula sa lola at mga kapitbahay, kaya natural lang na masigla ako kapag napag-uusapan ang paksang ito. Sa tradisyong Tagalog, si Bathala (minsan sinasabing 'Bathalang Maykapal') ang itinuturing na pinakamakapangyarihang nilalang: tagapaglikha ng langit at lupa, tagapamahala ng mga diyos at espiritu, at tinuturing na pinagmulan ng buhay.

Maraming bersyon ng kuwento tungkol sa kanya — may nagsasabing lumalang siya ng mga tao mula sa putik o luwad, may iba namang nagsasabing siya ang nag-ayos ng mga diyos at tumatakda ng mga batas ng kalikasan. Karaniwan ding binabanggit na may mga anak o kapatid si Bathala na mga diyosa at diyos ng kalawakan: sina Mayari (simbolong buwan), Tala (mga bituin), at Apolaki (araw o digmaan, depende sa bersyon). Dahil sa pagdating ng mga Kastila, inangkop ng mga mananakop ang konsepto ni Bathala sa kanilang Diyos at nagkaroon ng halo-halong pananaw, kaya may pagka-syncretic din ang ilang bersyon ng alamat.

Sa personal, nakikita ko si Bathala bilang sentrong imahe ng pag-uusap tungkol sa pinagmulan ng ating mga kuwento — hindi lang basta diyos sa kabuuan, kundi simbolo rin ng pag-uugnay ng mga sinaunang Paniniwala at ng modernong pagka-Filipino. Kahit na iba-iba ang bersyon, iisa ang paghanga: binibigyan tayo ng pangalan at mukha para sa mga tanong kung paano nagsimula ang lahat, at yun ang nakakakilig sa akin tuwing naaalala ang mga alamat ng ating mga ninuno.

Teka, pag-usapan natin ang isa sa mga pinaka-fundamental na pangalan kapag nilalahad ang mitolohiya ng mga Tagalog: si Bathala. Sa tuwing naririnig ko ang pangalang ito parang bumabalik ang sinasabing oras ng pagkakalikha — siya ang karaniwang itinuturing na pinakamataas na diyos, ang lumikha ng langit at lupa at ng lahat ng bagay. Marami sa mga sinaunang manunulat at lokal na kwento ang bumabanggit sa kanya bilang may kapangyarihang nag-utos sa mga ibang espiritu at diyos-diyosan ng kalikasan.

Madalas kong gustong idugtong na may halo itong impluwensiya mula sa paghahalo ng kultura; may mga pag-aaral na nag-uugnay ng pangalang Bathala sa salitang minana mula sa banyagang salita na may ibig-sabihin na 'noble lord', at nang dumating ang mga Kastila, inihalintulad nila si Bathala sa konsepto ng 'Dios'. Ngunit sa tradisyong Tagalog, hindi lang siya basta isang konsepto—may mga ritwal at panalangin na iniaalay sa kanya sa mga malalaking okasyon, habang ang maliliit na gawain ay madalas inilalaan sa mga anito o mga lokal na diwang-bayan.

Nakakatuwang isipin na kahit lumipas ang mga siglo, kapag nagkukuwento kami ng alamat o nagbabasa ng lumang tula, parang buhay pa rin si Bathala sa mga salita at gawi. Para sa akin, siya ang sentrong pigura sa mapanlikhang kosmolohiya ng mga Tagalog: tagapaglikha, tagapagpasiya, at simbolo ng ugnayan ng tao at kalikasan — isang malakas at nagsasaliksik na pagkakakilanlan ng ating mga sinaunang paniniwala.

Ang mitolohiya ng mga diyos at diyosa ay may malalim na ugat sa kulturang Pilipino, na masasalamin sa maraming aspeto ng ating araw-araw na buhay. Sa tuwing dumadaan ako sa mga pista, laging naiisip ko ang mga seremonyang ito na talagang nagmula sa ating mga sinaunang paniniwala. Halimbawa, ang pagdiriwang sa mga Diyos ng Agrikultura, tulad ni Bathala o Apo, ay nagpapahalaga sa lupa at mga ani. Hindi lamang ito umiikot sa kanilang mga kwento kundi sa ating mga kaugalian – mula sa mga ritwal bago mag-ani hanggang sa mga pasasalamat sa mga Diyos sa magandang ani. Ang mga kuwentong ito ay tila isang tulay sa ating mga ninuno at sa ating kasalukuyan, na nagbigay-diin sa halaga ng pagsasaka sa ating buhay.

Sa mga pagkakataon na may mga pagdiriwang, ramdam na ramdam ang impluwensya ng mitolohiya. Kahit sa mga kwentong bayan, mga alamat, at salin, palaging naroroon ang mga diyos at diyosa na may mga turo o aral na nagbibigay liwanag sa mga tao. Halimbawa, ang kwento ni Mariang Makiling ay hindi lamang tungkol sa kanyang engkantadong pagkatao kundi nagsisilbing paalala na may mga bagay sa ating paligid na hindi natin ganap na nauunawaan – isang pag-uugali ng pagrespeto sa kalikasan. Sa mga ganitong kwento, nagiging mas makulay ang ating kultura at napapalaganap ang mga tradisyon na nagbibigay-hubog sa ating identidad bilang mga Pilipino.

Sa pangkalahatan, ang mga kwento ng diyos at diyosa ay hindi lang mga alamat, kundi mga alaala ng ating kasaysayan at pagkaka-intindi sa mundo. Kaya’t bawat kwento, tuwing ibinabahagi natin, ay parang pag-alala sa ating mga ninuno, na nagbigay-diin sa kung sino tayo ngayon. Ang mga ito ay bahagi ng ating pagkatao at nagbibigay inspirasyon sa susunod na henerasyon upang ipagpatuloy ang mga tradisyong ito.