Nakakabighani ang kwento ni Padre José Burgos sa akin—hindi lang dahil sa kanyang imahen bilang isang pari, kundi dahil siya ang naging simbolo ng tinatawag na 'Gomburza' na malakas na naka-ukit sa kasaysayan ng Pilipinas. Ako mismo, noong nag-aaral pa ako sa mataas na paaralan, lagi kong napapaisip kung paano nagbunsod ang kanilang pagkabitay noong 1872 ng mas malawak na damdamin ng nasyonalismo. Si Burgos, kasama sina Mariano Gómez at Jacinto Zamora, ay pinaniniwalaang inosente sa mga paratang ukol sa Cavite mutiny, ngunit ginamit ang kaso para takutin at supilin ang mga repormista.
May mga bahagi sa buhay ni Burgos na talaga namang tumatatak: ang kanyang paninindigan para sa secularization ng simbahan sa Pilipinas, ang pakikipaglaban para sa karapatan ng mga paring Pilipino, at ang kanyang pagiging boses ng mga prayleng Pilipino na hindi pumapayag sa ganap na kontrol ng mga prayleng Espanyol. Nakakatuwang isipin na ang pagkamatay nila ay hindi nagwakas sa kanilang ideya—sa halip, naging gasolina pa ito para kay José Rizal at sa iba pang mga reporma at kalaunan ay rebolusyon.
Bilang isang tao na mahilig magbasa ng kasaysayan at maglakbay sa mga lumang simbahan, mahahalata ko ang koneksyon ng personal na sakripisyo ni Burgos sa kolektibong alaala ng bansa. Hindi perpekto ang kanyang kwento—may konting bahagi ring pambihira at kontrobersyal—pero para sa akin, siya ay isang paalaala na ang tapang at prinsipyo ay may malaking epekto, kahit pa ang buhay ay maikli lamang.