Violent Crimes Novels & Stories

Maitim ang dating ng kabanata 21 sa 'El Filibusterismo' — para sa akin, hindi lang ito simpleng paglalarawan ng pisikal na karahasan kundi isang malalim na pagtalakay sa iba't ibang mukha ng pang-aapi. Sa unang tingin makikita mo ang marahas na kilos: suntok, sigaw, at ang bigkas ng mga parusa; pero ang talagang tumitimo ay kung paano ipinapakita ni Rizal ang karahasan bilang sistemang kumakain sa dignidad ng tao. Hindi laging literal ang dugo o sugat — may mga eksenang pinaliliwanagan ang panunupil sa pamamagitan ng pagmamaliit, pangungutya, at kapangyarihang ginagamit upang takutin o sirain ang ibang tao.

Ang estilo ng paglalarawan niya dito ay nakakabitin at matalim. Minsan iniiwan ni Rizal ang malalakas na kilos sa 'off-stage' — di-inaang eksena na pinapahiwatig lang sa reaksyon ng mga saksi o sa nalalabing bakas ng pangyayari — at sa paggawa nito, mas lumalakas ang epekto: ang imahinasyon ng mambabasa ang pumupuno ng puwang, kaya ang karahasan ay nagiging mas malawak at mas nakakatakot. Nakita ko rin kung paano ginagamit ang mga simbolo — parang ang madilim na panahon, ang mga alikabok, ang mga hayop na takot — para gawing mas sistémiko ang tema: hindi lang iisang malupit na tao ang problema, kundi ang buong istruktura.

Sa personal, ang bahagi ng kabanatang ito ang nagpaalala sa akin na ang tunay na karahasan ay madalas hindi laging makikita agad: nasa korte, sa simbahan, sa maliit na biro na nag-iiwan ng pilat sa puso. Nakakapanindig-balot na kahit ang tahimik na paglapastangan o ang biro na may layunin ay anyo ng karahasan. Pagkatapos kong basahin muli, mas nakita ko rin ang intensyon ni Rizal na pukawin ang konsensya: hinihimok niya ang mambabasa na kilalanin ang iba't ibang anyo ng pang-aapi at huwag ilayong padalos-dalos sa mga simpleng hatol — sapagkat ang mga pekeng hustisya ay nagdudulot ng mas malubhang pinsala kaysa mismong pisikal na sugat.