Napakapayat ng isang pangungusap ni Simoun na paulit-ulit kong binabalikan: ang ideya na kailangang wasakin ang lumang sistema upang muling itayo ang hustisya. Hindi ko ilalagay bilang eksaktong sipi ang sinabi niya dahil mas mahalaga sa akin ang diwa — na ang paghihimagsik at panlilinlang ay tugon sa matagal nang pang-aapi. Sa unang taludtod na iyon, ramdam ko ang galit, pagkasuklam, at isang malamlam na pag-asa na parang apoy na kumukulong sa loob.
Tiyak na may moral na komplikasyon: hindi siya santo at hindi rin bayani sa simpleng kahulugan. Para sa akin, ang pinakamahalagang linya ay yung nagpapakita na hindi siya naniniwala sa mabagal na reporma. Nakikita ko rito ang tanong kung ang dahas ba ay kailanman makapagbibigay ng tunay na pagbabago o kung ito ay maglilapat lamang ng panibagong sugat sa lumang hiwaga ng kolonyalismo.
Kapag binabasa ko muli ang 'El Filibusterismo', ang linya na iyon ang sumisigaw sa akin sa entablado ng moralidad — isang babala at paalaala na hindi basta-basta naiiba ang dugo sa patron ng lipunan. Nag-iiwan ito ng pait at pilit na tanong: hanggang kailan tatanggapin ang pang-aapi bago sumabog ang galit?