Gamit Ng Magsasaka Novels & Stories

Tuwing gabi kapag tahimik na ang bukid, palagi kong napapansin ang mga maliit na palatandaan na sinasabing dala ng tiktik-aswang — at hindi ito puro kuwentong-baryo lang para sa amin. Noon pa man, nung bata pa ako, nagigising kami sa kakaibang tunog na parang 'tik...tik...tik' na umaalingawngaw mula sa gubat o palayan. Ang tunog na iyon, sabi ng matatanda, kakaiba ang ugali: malakas kapag malayo, at biglang napakaliit kapag palapit — parang nagtatangkang lituhin ang mga nakakarinig. Kaya unang bagay na pinapansin ng mga magsasaka ay ang pattern ng tunog: kung nag-iiba nang hindi makatwiran, nagbabantang may kakaiba sa paligid.

Bukod sa tunog, marami ring praktikal na palatandaan na natutunan ko sa pagtanda habang nagbabantay ng kalabaw at alagang manok. Una, ang mga hayop — aso at manok — mabilis mag-react; naglilihim ang mga manok at ang aso ay hindi basta tumatahol lang, kumakawala ang kuting sa pagkahimbing. Pangalawa, nawawala o nasasapawan ang mga alagang ibon o kambing sa hindi normal na paraan. Pangatlo, may mga bakas o footprints na tila hindi pamilyar sa amin: maliliit na marka kung saan parang may lumipad at dumapo. May simpleng paraan kami para 'makakita' ng ebidensya: magsabit ng maliliit na bell sa paligid ng kubo at bodega para marinig kung may dumaan; magwiwisik ng asin o bigas sa sulok at pag-aralan ang mga bakas sa umaga; maglagay ng maliit na lalagyan ng tubig o salamin sa labas para sa anumang kakaibang repleksyon; at siyempre, magbabad ng bawang o asoge sa ilogbandang kailangang protektahan — hindi para kumbinsihin ang agham, kundi para mailihis ang mga 'tingin' at mapalakas ang pakiramdam ng kaligtasan.

Hindi ako puro naniniwala sa lahat ng pamahiin, pero tumitibay ang paniniwala ko sa kombinasyon ng praktikal na pagmamasid at paggalang sa mga kwento ng matatanda. Sa bukid, survival ang usapan: maliwanag na lantern, tamang pag-aani, pakikipagkapwa sa kapitbahay, at pagprotekta sa mga alaga ang mas mahalaga. Sa bandang huli, ang ginagawa namin ay simpleng pagbabantay — nagliligtas ng buhay sa paraan ng isang pamayanan na matagal nang nakasanayan ang mga misteryo ng gabi.