Bukas ang puso ko sa usaping ito: ang halikan sa kulturang Pilipino mahaba ang pinanggagalingan. Sa aking paglalakbay mula maliit na baryo hanggang sa mas malayang lungsod, ramdam ko palagi ang halo-halong saloobin — may pagka-conservative dahil sa relihiyon at tradisyon, pero may mga sandaling nakakabukas naman dahil sa pelikula, telebisyon, at social media. Ang ‘hiya’ at pagrespeto sa pamilya ang madalas na nagtatakda kung kailan at saan katanggap-tanggap ang pagpapakita ng pagmamahal. Madalas, sa pistahan o harap ng magulang, iwas ang mga magkasintahan na maghalikan nang publiko, hindi dahil hindi nila gusto kundi dahil ayaw nilang makarinig ng komentaryo mula sa kapitbahay o kamag-anak.
Gusto ko ring pansinin ang impluwensiya ng media: ilang dekada na ang nakalipas, kakaunti ang eksenang halikan sa mga sinehahang Pilipino; ngayon, dahil sa exposure sa ibang bansa, mas nagiging natural ang on-screen kisses. May epekto ito sa expectation ng mga kabataan—nakikita nila ‘romantic’ na paghalik sa ‘K-drama’ o sa mga palabas at nagiging tanong kung kailan ito tama sa totoong buhay. Ngunit hindi lang ito romantisismo; may umiusbong ding diskusyon tungkol sa consent at respeto—hindi lang basta halikan dahil uso.
Sa huli, personal kong naobserbahan na ang pagtanggap ng halikan dito ay paikot-ikot: nakadepende sa lugar, sa pamilya, sa edad, at sa level ng pagka-open-minded ng mga tao sa paligid. Kahit pa may pag-usbong ng mas liberal na pananaw, naroon pa rin ang tradisyonal na pag-iingat at paggalang na bahagi ng pagiging Pilipino ko. Natutuwa ako na nagsisimula na ring maging mas bukas ang mga tao, pero mahinahon pa rin ang paraan ng pagtanggap — tila sinusukat pa rin sa pulso ng komunidad ang tamang panahon at lugar para sa isang halik.