Umuusbong ang isip ko tuwing naiisip ang mga alamat ng disyerto ng Gobi — parang pelikulang noir pero may mga linyang sinulid ng hangin at buhangin. Nung unang bumisita ako sa Mongolia, sumakay ako sa isang lumang jeep kasama ang ilang lokal at nakinig sa gabi-gabing kuwentuhan sa loob ng ger. Sabi nila, may mga lugar sa Gobi na hindi sinusukat ng mapa: mga 'phantom oasis' na lumilitaw sa bukas ng gabi, tinatabunan ng umaga, at mga caravan na naglalakad nang walang tunog. May kuwentong humahayo sa akin — tungkol sa mga 'singing dunes' na nagmumura o umaawit kapag naiinitan; sinasabi ng mga matatanda na iyon ang mga tinig ng kaluluwa ng disyerto, nagbubulungan tungkol sa alaala ng mga nawalang tao.
Isa pang paborito kong alamat ang tungkol sa mga 'heavenly horses' — hindi eksaktong kabayo kundi mga nilalang na nagdala ng kayamanan at kapangyarihan sa mga sinaunang tribo. May versiyng sinasabi na ang mga kabayo mula sa kanluran ay nagmula sa isang lungsod na nilamon ng buhangin, at ang ilan ay nag-iwan ng mga bakas na nagningning sa ilalim ng buwan. Nakikinig ako lalo na kapag kwento ng mga arkeologo at matatanda ay nagtatagpo: narinig ko tungkol sa 'ghost cities' tulad ng Loulan na biglang niwala sa daigdig, iniwan ang pader at pundasyon na sinasalubong ng buhangin. Ang halo ng katotohanan at pantasya sa mga kuwento na ito ang nagpapadulas sa kanila sa isip ko — may mga archaeological finds, may mga palaeoenvironmental records, pero may paraang mas gusto ng mga lokal: nilalagay ang misteryo sa sentro.
Sa huli, ang pinakamagandang bahagi para sa akin ay ang pakiramdam na ang Gobi ay buhay na aklat ng alamat — hindi lang isang geographic na puwang kundi isang banko ng mga kwento. Nagugulat ako sa kung paano ang bawat alon ng hangin, bawat gabi ng bituin, ay nagdadala ng panibagong bersyon ng parehong kwento. Madalas, habang naglalakad ako sa tabing-dunes sa isip, naiisip ko: ang alamat ay hindi palaging nangangailangan ng ebidensya; minsan ito ay paraan para panatilihin ang alaala ng mga taong naglakbay at naglaho, at para igalang ang kalikasan na hindi natin ganap na naiintindihan.