Tila ba may lumang awit sa bawat pahina ng ating kasaysayan—kapwa nagdaramdam at nag-aalsa. Sa panahon ng kolonyalismo, napalitan ang orihinal na mga wika at anyo ng panitikan ng mga banyagang modelo: ipinasok ng Espanya ang mga pasyon, awit, at relihiyosong kuwentong isinaulo sa simbahan; dinala naman ng mga Amerikano ang nobela, maikling kwento, at ang malawakang paggamit ng Ingles sa edukasyon. Dahil dito, naging mahalagang arena ang panitikan para sa pagpapahayag ng pagkakakilanlan at paglaban—tingnan mo ang tigas ng panulat nina José Rizal sa ‘Noli Me Tangere’ at ‘El Filibusterismo’ na naglatag ng pambansang damdamin laban sa kolonyal na pang-aapi.
Nakakatuwang isipin na hindi lang pandinig at pansariling karanasan ang naapektuhan; nag-iba rin ang paraan ng pagbuo ng kanon at kung sino ang binibigyan ng boses. Maraming katutubong kwento at anyo ang napalibing o na-marginalize, kaya naman ngayon mas malakas ang pagnanais na bawiin at gawing sentral ang mga naisantabi—sa pag-translate pabalik sa mga lumang wika, sa pagsulat ng bagong mga kuwento na humahabi ng lokal at pandaigdigang impluwensya. Personal, nakikita ko ang panitikan ng Pilipinas bilang buhay na patunay na kahit nasakop, hindi nasupil ang hibla ng ating sarili—tumatabas, nag-aangkin, at nagbabago nang may tapang.