Las Islas Filipinas Novels & Stories

Tuwing binabanggit ang pamagat na ’Las Islas Filipinas’, agad akong naaalala ang halaga ng mga lumang sulatin sa pag-unawa natin sa kasaysayan. Ang aktwal na orihinal na may-akda ng kilalang akdang pampananaw na madalas na tinutukoy sa ganitong paraan ay si Antonio de Morga, na nagsulat ng ’Sucesos de las Islas Filipinas’ noong 1609. Mahalaga itong dokumento dahil isa itong eye-witness account at koleksyon ng mga pangyayari sa unang panahon ng kolonisasyon sa Pilipinas, kaya madalas itong maidugtong sa pangalan na ’Las Islas Filipinas’ kapag pinaguusapan ang mas malawak na sulatin tungkol sa ating mga isla mula sa panahong iyon.

Nakakatuwang isipin na hindi lang ito basta lumang kronika: noong ika-19 na siglo, nagkaroon ito ng muling pagsilip dahil inilatag at binigyan ng mga tala si Antonio de Morga sa isang edisyon na inilahad at inayos ni José Rizal. Kaya kung minsan ang mga taong nag-aaral ng kasaysayan ay nababasa ang teksto na may mga modernong paliwanag ni Rizal, na tumulong para mas maintindihan ng mga Pilipino ang konteksto. Sa palagay ko, ang pagkakakilanlan ng may-akda — si Antonio de Morga — at ang papel ni Rizal bilang tagapagkomento ay parehong mahalagang bahagi ng kuwento ng akdang ito.

Sa madaling salita: ang orihinal na may-akda ng akdang karaniwang iniuugnay sa pangalang ’Las Islas Filipinas’ ay si Antonio de Morga, at ang kasunod na interpretasyon at anotasyon ni José Rizal ang nagpanibagong buhay sa teksto para sa mga susunod na henerasyon.

Tuwang-tuwa ako sa paraan ng pagkakabuo ng ‘Las Islas Filipinas’—parang naglalakad ka sa mabigat na hangin ng dagat habang unti-unti mong naririnig ang mga kuwento ng bawat pulo. Sa unang bahagi ng nobela, inihahain ang malawak na tanawin ng kapuluan: kalakalan sa mga pantalan, mga pook-pagsamba, at mga tahanang nagtatago ng mga hiwaga. Hindi ito simpleng kronika; mas malalim dahil ipinapakita nito kung paano nagtutugma ang personal na buhay ng mga karakter at ang malakihang kasaysayan ng kolonisasyon at kalakalan.

Gusto ko ang paraan ng may-akda sa paggamit ng iba't ibang punto de vista—may mga kabanatang tila liham, may mga monologo, at may mga tagpo na parang muntik na lang humihinga dahil sa tensyon. Nakita ko ang tema ng identidad, pag-aangkin ng lupa, at ang pag-iral ng mga tradisyon na unti-unting nauubos o nagbabago dahil sa impluwensya mula sa banyaga. May damdamin sa mga simpleng tagpo: isang pamilihan sa tabi-dagat, mga ritwal sa bundok, at ang paglalayag sa gabi na puno ng pangamba at pag-asa.

Sa huli, ang ‘Las Islas Filipinas’ ay parang malawak na tapestry—mga hibla ng pag-ibig, paghihirap, paniniwala, at paglaban—na pinagsanib upang ipakita kung ano ang ibig sabihin maging bahagi ng pulo. Nagtatapos ako ng pagbabasa na medyo malungkot pero mas may pag-unawa sa kung paano nabuo ang kasalukuyang mga alaala at pagkakilanlan ng mga taong nasa loob ng akda.

Sobrang na-excite ako pag-usapan ito kasi para sa akin, ang titulong ‘Las Islas Filipinas’ agad nagbibigay ng imahe ng buong kapuluan — hindi lang isang lungsod o baryo. Ang kwento sa ‘Las Islas Filipinas’ karaniwang nagaganap sa arkipelago ng Pilipinas mismo: mula sa malalaking isla ng Luzon hanggang sa mga pulo ng Visayas at Mindanao. Madalas na naka-set ito noong panahon ng kolonyalismong Kastila, kaya makikita mo ang Manila bilang sentro ng kapangyarihan, mga daungan sa Cebu at Iloilo, at mga liblib na baryo at bundok sa Luzon at Mindanao na puno ng lokal na pamayanan at kultura.

Isa sa mga bagay na talagang tumatak sa akin ay ang pagbibigay-diin ng mga kuwentong ganito sa paglalakbay sa pagitan ng mga pulo—barko, bangka, at mga daanang dagat na puno ng panganib pero parehong buhay at pag-asa. May mga eksena na umiikot sa intriga sa mga kuta at simbahan ng mga kolonya, at may mga eksenang tahimik at matalinhaga sa mga baryo kung saan buhay ang mga alamat at kaugalian ng mga katutubo.

Hindi ko maiiwasang mag-imagine ng mga maliliit na kalye sa Intramuros, ng humuhuni sa palengke sa Visayas, at ng malawak na taniman at kagubatan sa Mindanao. Para sa akin, ang setting ay isang buhay na karakter din—ang kapuluan mismo, na puno ng kontradiksyon at kulay, na siya ring nagpapagalaw sa mga tauhan at kuwento.