Novel & Cerita Sino Si Basilio Sa El Filibusterismo

Tuwing binabalikan ko ang mga tauhan nina Rizal, palagi kong napapansin kung paano napalalalim ng paglipas ng panahon ang karakter ni Basilio — mula sa batang sugatan sa ‘Noli Me Tangere’ hanggang sa lalaking may disiplinang nagtataglay ng pag-asa at pait sa ‘El Filibusterismo’. Sa unang tingin, siya ay simbolo ng pagtitiis: siya ang nagdala ng trauma ng pamilya, ng mga pagkatalo, at ng mga nawalang pagkakaasa. Pero habang binabasa ko, naiintindihan ko na hindi lang siya biktima; siya rin ay nagbago, naging praktikal at may propesyonal na hangarin na makatulong sa kapwa bilang manggagamot o tagaligtas sa kanyang komunidad.

Hindi ka makakalimot na ang papel ni Basilio ay parang tulay — pinagsasama niya ang mga karanasang ipinamana ng nakaraan at ang pagnanasa para sa mas maayos na kinabukasan. Hindi siya raving revolutionary tulad nina Simoun o hindi rin ganap na nagtitiwalang magbabago ang sistemang umiiral. Ang kanyang pasensya at pag-iingat ay nagbibigay ng kontrapunto sa desperasyon at poot na umiiral sa nobela, kaya nagiging realistiko ang debate sa pagitan ng reporma at rebolusyon.

Personal akong natuwa sa pagiging komplikado niya; sa halip na gawing one-note villain o perpektong bayani, pinakita ni Rizal ang tao na lumalaban sa loob ng sariling kalumbayan. Sa huli, si Basilio para sa akin ay paalala na ang paglaban ay hindi palaging sigaw at espada — minsan ito ay paghilom, pagtulong, at mahinahong pag-usisa sa tama at mali.

Tuwing binabasa ko ang 'El Filibusterismo', natatandaan ko agad ang eksenang talagang sumubok sa loob ni Basilio — ang sandali ng desisyon, hindi lang sa pagitan ng pagkakamali at tama, kundi sa pagitan ng paghihiganti at pag-asang mabagong paraan. Para sa akin, ang pinakamatindi rito ay hindi ang anumang malaki at marahas na pangyayari, kundi ang tahimik na pag-iisip niya habang pinipili kung anong landas ang tatahakin. Nakikita ko siya na parang nagbibilang ng mga sugat sa kanyang puso habang sinisiyasat ang posibilidad ng pagbabago at responsibilidad bilang isang mag-aaral ng medisina at anak ng lumalansag na lipunan.

Sa unang tingin, parang malabo: hindi ito eksenang puno ng putok at sigaw. Ngunit kapag pinapakinggan mo ang mga salitang pumapaloob sa isip ni Basilio, ramdam mo ang bigat ng kasaysayan sa balikat niya — ang pagkasira ng pamilya, ang pagkamatay ng mga mahal sa buhay, at ang pagkakatali sa sistemang mapaniil. Ang pinakamakabuluhan ay ang pag-usbong ng kanyang prinsipyong humanitario; hindi niya sinadyang maging martir o manlaban nang puro galit. Ang eksenang ito ang nagpapaalala sa akin na ang tunay na paglaban ay minsan nagsisimula sa tahimik na pananaw at desisyon: kung paano gagamitin ang kaalaman at sakit para maghilom at mag-ayos, hindi lang para puksain.

Sa pagtatapos, naiwan akong may dalang pag-asa at kalungkutan. Ang eksenang iyon, sa simple nitong anyo, ang nagbigay kay Basilio ng lahi ng tapang na hindi puro damdamin — isang tapang na pinaghalong prinsipyo at praktikal na pag-asa — at iyon ang talagang tumimo sa akin bilang mambabasa.

Alon ng alaala ang tumitilamsik sa isip ko kapag iniisip si Basilio—hindi dahil sa mga eksaktong detalye ng kaniyang buhay, kundi dahil sa pangmatagalang bakas ng trahedya sa kanyang pagkatao. Sa aking pagbabasa ng 'Noli Me Tangere' at lalo na ng 'El Filibusterismo', kitang-kita ko kung paano naging salamin siya ng mga sugat ng nakaraan: ang pagkamatay ng kapatid, ang pagkabaliw ng ina, at ang traumerang dulot ng malupit na sistemang panlipunan. Hindi simpleng kwento ang mga pangyayaring iyon; nag-iwan sila ng takot, pagkakulubot ng tiwala sa awtoridad, at isang matiisin ngunit nag-aalab na determinasyon na tumulong at magbago sa paraang pribado at praktikal.

Mahalaga rin na tandaan na ang nakaraan ang naghubog ng propesyonal na landas na pinili ni Basilio—ang pagiging nasa larangan ng medisina at pagnanais na maglingkod sa mahihirap. Pero hindi lahat ng pagbabago ay purong kabutihan: dala rin niya ang pag-iingat at pagdududa sa mga radikal na pamamaraan; minsan nagiging konserbatibo siya sa paraan, at sa ibang pagkakataon naman napipilitan siyang kumilos dahil sa moral na obligasyon. Sa personal kong pananaw, ang nakaraan ni Basilio ay hindi lang simpleng backstory—ito ang moral compass na gumagabay sa kanya, na nagpapakita na ang sugat ng nakaraan ay maaaring maging pwersang nagpapalakas o nagpapabagal, depende sa piniling landas.